قانون خدمت نظام وظیفه عمومی

مصوب ۱۳۱۷/۳/۲۹ مجلس شورای ملی

فصل نخست- کلیات (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۱- کلیه اتباع ذکور دولت شاهنشاهی ایران طبق قانون حاضر مکلف به انجام خدمت سربازی وظیفه می‌باشند.

ماده ۲- ابتدای خدمت وظیفه اول فروردین ماه سالی است که در طی آن ۲۱ سالگی شروع می‌شود.

ماده ۳- مدت خدمت سربازی ۲۵ سال است و خاتمه آن اول فروردین ماه سالی است که در طی آن ۴۶ سالگی شروع می‌گردد.

ماده ۴- مدت خدمت سربازی مقرره در ماده ۳ دارای تقسیمات ذیل است:

الف- دوره زیر پرچم جز در مواردی که به موجب همین قانون مستثنی گردیده ۲ سال.

ب- دوره احتیاط ۴ سال.

ج- دوره ذخیره اول ۱۴ سال.

د- دوره ذخیره دوم ۵ سال.

تبصره (منسوخ ۱۳۳۶/۰۹/۰۶)- دوره خدمت زیر پرچم افراد نیروی دریائی ۲۴ ماه می‌باشد.

ماده ۵- موالید ذکور از ۱۲۸۴ به بعد که مطابق قانون خدمت نظام وظیفه مصوب خرداد ماه ۱۳۰۴ و ۳۰ شهریور ماه ۱۳۱۰ خدمت زیر پرچم خود را تمام نکرده‌اند مشمول مقررات این قانون خواهند بود.

و آن‌هایی که مطابق قوانین نامبرده تا تاریخ اجرای این قانون خدمت زیر پرچم خود را تمام کرده‌اند نسبت به بقیه مدت خدمت سربازی تابع این قانون می‌باشند.

تبصره ۱- کسانی که تا تاریخ اجرای این قانون مطابق مقررات قانون خدمت نظام وظیفه عمومی مصوب خرداد ۱۳۰۴ و ۳۰ شهریور ماه ۱۳۱۰ به اخذ برگ معافیت دائم نائل شده‌اند، معافیت آنان معتبر شناخته می‌شود.

تبصره ۲- مدتی را که خدمتگزاران رسمی و خدمتگزاران جزء قبل از تاریخ اجرای این قانون انجام خدمت زیر پرچم نموده‌اند و یا بعداً بنمایند جزء مدت خدمت آن‌ها محسوب شده و وزارتخانه‌ها و ادارات مربوطه مکلفند آن‌ها را پس از دوره خدمت زیر پرچم به خدمت خود بپذیرند و همین‌طور خدمتگزاران دیگر ادارات که بر اثر این قانون به خدمت نظام وظیفه دعوت می‌شوند پس از خاتمه خدمت زیر پرچم برای اشتغال به خدمت سابق خود با خدمات دیگر دولتی بر سایرین مقدم خواهند بود.

ماده ۶- در مقابل مدت خدمتی که متجاوز از مدت مقرره در ماده ۴ بنا بر مقتضیات و اوامر مخصوص انجام شود دو برابر از ادوار مدت خدمت کسر می‌گردد، بدین ترتیب که مطابق همان مدتی که اضافه خدمت نموده، دوره احتیاط و به همان مدت نیز انتهای مدت خدمت (ذخیره دوم) تقلیل می‌یابد.

تبصره- چهار ماه تفاوت دوره خدمت زیر پرچم افراد نیروی دریائی نیز مشمول مقررات این ماده خواهد بود.

ماده ۷- افرادی که در زمان جنگ و بسیج عمومی خدمت آن‌ها منقضی می‌گردد و تا پایان جنگ خدمت آن‌ها تمدید می‌شود مشمول مقررات ماده فوق خواهند بود.

ماده ۸- موقع گرفتن و مرخص کردن نفر بنا بر تصمیمات ستاد ارتش در مواقع مختلف (روی مقررات پایه خدمتی) انجام می‌گردد.

ماده ۹- سربازانی که پس از رفع احتیاجات قسمت‌ها باقی می‌مانند آماده به خدمت نامیده می‌شوند.

ماده ۱۰- سربازان آماده به خدمت در نخستین وهله احتیاج بایستی به قسمت‌های مناطق مربوطه تحویل و مادامی که نفر آماده به خدمت سنوات ماقبل وجود دارد نبایستی از مشمولین آن استفاده شود.

ماده ۱۱- مشمولین و نفرات آماده به خدمت در هر موقع که خدمت خود را انجام دهند پس از خاتمه دوره زیر پرچم داخل طبقه نفرات هم‌سن خود می‌گردند.

ماده ۱۲- افراد قبل از رسیدن به سنین مشمولیت می‌توانند دو سال خدمت زیر پرچم خود را با حقوق وظیفه انجام دهند، مشروط بر آنکه حداقل هیجده سال تمام دارا بوده و وضعیت جسمانی آن‌ها متناسب با انجام خدمت باشد.

تبصره ۱- اشخاصی که تا این تاریخ داوطلبانه دو سال در صف خدمت نموده‌اند خدمت آن‌ها زیر پرچم محسوب و جزء هم‌طبقه‌های خود منظور می‌شوند.

تبصره ۲- هیجده سال تمام از اول فروردین ماه سالی محسوب می‌شود که نوزده سالگی در طی آن شروع می‌شود.

ماده ۱۳- مدت تحصیلی در آموزشگاه‌ها و دانشکده‌های افسری (اعم از داخله یا خارجه) جزء خدمت زیر پرچم محسوب می‌شود.

ماده ۱۴- داوطلبان واجد شرایط آموزشگاه گروهبانی امنیه با تعهد شش سال خدمت در امنیه از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود.

ماده ۱۵- داوطلبان هنرستان رانندگی ارتش چنانچه در سنین مشمولیت باشند یک سال از تحصیل در هنرستان و سال نخست خدمت رانندگی آن‌ها جزء دوره زیر پرچم محسوب خواهد شد.

ماده ۱۶- دانش‌آموزانی که از طرف ارتش جهت تحصیل به خارجه اعزام و پس از مراجعت به ایران به درجات گروهبانی و استواری نائل می‌گردند چنانچه در سنین مشمولیت باشند و برای خدمت دائمی در ارتش متعهد گردند از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود.

ماده ۱۷- دوره تحصیلی آموزشگاه گروهبانی نیروی دریائی جزء دوره زیر پرچم محسوب و داوطلبان واجد شرایط دخولی آموزشگاه از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود.

ماده ۱۸- اشخاص فنی آموزشگاه‌دیده که برای خدمت دائمی در ارتش تعهد بسپارند از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود.

ماده ۱۹- بطور کلی اشخاصی که با درجات افسری (باستثناء اداری) در ارتش مشغول خدمت هستند در صورت مشمولیت با سپردن تعهد دائم از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود.

ماده ۲۰- کلیه کارکنانی که در ارتش بدون پایه نظامی (همردیف کنتراتی روزمزد) خدمت می‌نمایند (به‌غیر از متعهدین موارد فوق) از لحاظ مقررات مربوطه به خدمت وظیفه تابع مقررات عمومی کشور خواهند بود.

ماده ۲۱- مشمولینی که در اثر تعهد خدمت دائم و یا طی آموزشگاه نظامی و فنی از انجام خدمت زیر پرچم معاف می‌گردند مادام که در خدمت ارتش هستند از احضار تعلیماتی و بسیج معاف بوده ولی چنانچه قبل از انقضاء ۲۵ سال ادوار قانونی از خدمت خارج شوند اگر بنا بر علل خدمتی بوده باشد با رعایت مقام هر یک در ردیف افسران یا افراد هم‌طبقه خود منظور و اگر به علل محاکماتی خلع درجه یا اخراج شده باشند در صورتی که مدت خدمت آن‌ها کمتر از دو سال دوره زیر پرچم باشد کسر مدت را باید با درجه تابینی خدمت نموده و جزء افراد هم‌طبقه خود منظور شوند و در هر صورت در بقیه ادوار قانونی تابع مقررات مربوطه به هم‌طبقه‌های خود خواهند بود.

ماده ۲۲- درباره مشمولینی که قبل از احضار به خدمت سربازی مورد محکومیت واقع شده‌اند به طریق ذیل عمل خواهد شد:

الف- محکومین به جنایت و محکومینی که به واسطه تکرار جرم به مجازات بیشتر از حداکثر مجازات تأدیبی محکوم شده باشند بعد از اتمام مجازات مقرره خدمت زیر پرچم را در واحدهای مخصوص مطابق دستور ستاد ارتش در کارهای مورد احتیاج ارتش انجام خواهند داد.

ب- سایر محکومین به جنحه هر چند در حال اجرای مجازات باشند در موقع مشمولیت بدواً باید خدمت زیر پرچم خود را انجام داده سپس درباره آن‌ها اجرای مجازات بشود.

تبصره- محکومین به جنحه چنانچه در حین انجام خدمت سربازی حسن اخلاق و رفتار آن‌ها مورد گواهی فرمانده مربوطه واقع شود بایستی مراتب در کتابچه نظامی آن‌ها ذکر و گواهی شده تا بعد از انجام خدمت نظامی به پیشنهاد وزیر عدلیه و تصویب رئیس‌الوزراء مطابق ماده ۵۵ قانون مجازات عمومی از پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاهی استدعای تخفیف یا عفو بشود.

فصل دوم- مناطق سربازگیری (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۲۳ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در هر یک از مراکز لشگری کشور بنا بر پیشنهاد اداره نظام وظیفه و تصویب وزارت جنگ یک منطقه سربازگیری تشکیل می‌شود.

ماده ۲۴ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هر یک از مناطق سربازگیری بنا به مقتضیات مرکب از چند حوزه اصلی و فرعی سربازگیری خواهد بود.

ماده ۲۵- در محل‌هایی که مراکز حوزه‌های سربازگیری تشکیل گردیده یک دفتر ثبت احوال و آمار نیز تأسیس می‌گردد.

فصل سوم- احضار مشمولین (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۲۶ (اصلاحی ۱۳۲۷/۱۲/۱۵)- ترتیب احضار افراد در ادوار مختلفه خدمتی و همچنین معافیت موقت و دائم یک یا چند طبقه و یا قسمت از طبقات بنابر پیشنهاد وزارت جنگ و صدور فرمان همایونی انجام می‌گیرد.

ماده ۲۷- از تاریخ مشمولیت که اسامی مشمولین بوسیله آگهی منتشر و وضعیت آن‌ها تحت رسیدگی واقع می‌گردد تا موقع تحویل به سربازخانه مرحله احضار نامیده می‌شود.

ماده ۲۸- بنا بر ضرورت و مصالح نظامی موقع احضار و سربازگیری که در این قانون تصریح شده بر حسب فرمان همایونی تغییرپذیر خواهد بود.

ماده ۲۹- بر حسب فرمان همایونی ممکن است در موقع احتیاج طبقات مختلفه که هنوز به سن سربازی نرسیده‌اند به خدمت احضار گردند که در این صورت مشمول مقررات این قانون خواهند بود.

ماده ۳۰- افرادی که بر طبق ماده فوق به خدمت احضار می‌گردند به‌محض رفع احتیاج از خدمت مرخص و مدتی را که خدمت نموده‌اند جزء دوره زیر پرچم قانونی آنان محسوب و با افراد هم‌طبقه خود داخل ادوار مختلفه خدمتی می‌گردند.

تبصره- چنانچه خدمت آن‌ها از مدت دو سال کمتر باشد به همان نسبت از مدت خدمت زیر پرچم قانونی آن‌ها کاسته می‌شود و به هر صورت ادوار خدمتی این قبیل احضارشده‌گان از تاریخ احضار به خدمت از ۲۵ سال تجاوز نمی‌کند.

ماده ۳۱- هر ساله مشمولینی که مراسم سربازگیری آن‌ها خاتمه می‌یابد بر حسب احتیاج جهت انجام خدمت احضار می‌گردند.

ماده ۳۲- اسامی احضارشدگان بایستی سه ماه قبل از موعد حضور بوسیله آگهی در محل منتشر گردد.

ماده ۳۳ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اشخاصی که به سن سربازی می‌رسند بایستی به‌محض انتشار آگهی برای روشن شدن وضعیت و اعزام به خدمت به حوزه‌های سربازگیری مربوط و در صورت اقامت در خارج از حوزه مربوطه به نزدیک‌ترین حوزه سربازگیری محل اقامت مراجعه و خودشان را معرفی نمایند.

ماده ۳۴ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین آماده به خدمت در روز تعیین‌شده بایستی حضور یابند و در صورت تأخیر و یا غیبت مشمول مقررات ماده ۱۵۶ خواهند بود.

ماده ۳۵ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- حوزه‌های فرعی بر حسب اقتضا ممکن است بطور سیار انجام وظیفه نمایند.

تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کدخدایان بایستی در تجسس و جمع‌آوری مشمولین غایب ساکن دهات ابواب جمعی خود مطابق صورتی که از حوزه داده می‌شود کمال مساعدت را با مأمورین بنمایند.

در شهرها و نقاطی که شهربانی وجود دارد مأمورین شهربانی و در صورت نبودن شهربانی مأمورین ژاندارمری موظف به انجام این عمل هستند.

تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در صورت اقتضاء ممکن است سه نفر افسر از طرف فرمانده نظامی منطقه در اجرای مراسم سربازگیری شرکت داده شود.

ماده ۳۶ (اصلاحی ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- حوزه‌های اصلی مکلفند محل گردآوری مشمولین را در حوزه‌های فرعی طوری تعیین نمایند که مشمولین برای حضور در مراکز معینه بیش از ۳۶ کیلومتر مجبور به طی مسافت نباشند.

فصل چهارم- تأمین احتیاجات (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۳۷- مشمولین حوزه‌های تابعه هر یک از مناطق به واحدهای لشگر یا تیپ متبوعه همان منطقه اختصاص خواهند داشت.

ماده ۳۸- حوزه‌های سربازگیری همه‌ساله در مدت یک‌ماهه آبان صورت نفراتی که به موجب ماده یک این قانون در فروردین سال بعد داخل سن ۲۱ سالگی خواهند شد از دفتر ثبت احوال و آمار همان محل دریافت خواهند نمود.

ماده ۳۹- دفاتر آمار و ثبت احوال هر محل مکلفند با مراجعه به سوابق و مدارک قانونی مربوط صورت‌های منظور را دقیقاً استخراج نموده و به حوزه‌های سربازگیری همان محل تسلیم نمایند.

ماده ۴۰- حوزه‌های سربازگیری هر محل بایستی صورت‌های مزبور را در آذر ماه با مدارک موجوده در دفاتر ثبت احوال همان محل که اسامی مشمولین از آن دفاتر استخراج شده دقیقاً تطبیق نموده و پس از رفع کلیه اختلافات تعداد آن‌ها را تا اول دی‌ ماه هر سال (در دو نسخه) به مناطق مربوطه صورت دهند که یک نسخه آن در منطقه بایگانی و نسخه دیگر قبل از بهمن ماه هر سال به مرکز فرستاده شود.

تبصره- صورت‌های نامبرده بایستی اسامی از قلم‌ افتادگان سال گذشته و همچنین اسامی مشمولینی را که جدیداً شناسنامه اخذ نموده و یا از طریق اعتراض به سن مشمول شناخته شده‌اند در بر داشته باشند.

ماده ۴۱- اداره نظام وظیفه عمومی مکلف است آمار جامعی از کلیه مشمولین فروردین ماه هر سال تنظیم نموده و قبل از اسفند ماه سال قبل به ستاد ارتش تسلیم نماید.

ماده ۴۲- آمار منظور بایستی صورت احتیاجات سال بعد کلیه قسمت‌های ارتش را نیز (با افراد عادی- باسواد- فنی) پس از وضع افراد داوطلب با منظور داشتن صدی ده کسور احتمالی در بر داشته باشد.

ماده ۴۳- قسمت‌ها همواره موظف می‌باشند از احتیاجات سال بعد خود با در نظر گرفتن تغییرات سازمانی مناطق را مطلع ساخته و مناطق نیز بایستی از تغییرات حاصله بلافاصله اداره نظام وظیفه عمومی را مطلع سازند.

ماده ۴۴- تأمین احتیاجات و تحویل نفر به قسمت‌ها از روی شماره ترتیب دفتر اسامی (که از شماره ردیف صورت‌های موالید واصله از دفتر آمار تشکیل داده می‌شود) به عمل می‌آید. چنانچه احتیاجات کمتر از افراد احضار شده باشد مازاد از روی شماره موالید جزو افراد آماده به خدمت منظور می‌شوند.

ماده ۴۵- در صورت اقتضاء ممکن است از مشمولین هر منطقه به مناطق مجاور آن اختصاص داده شود.

فصل پنجم- رسیدگی و اسم‌نویسی (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۴۶ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که در خارج از منطقه مربوطه مسکن گزیده‌اند در صورت تمایل می‌توانند در پادگان مسکن خود نام‌نویسی را انجام دهند و حوزه مربوطه موظف است نسبت به این مشمولین مطابق مقررات تبصره ماده ۱۴۸ عمل نماید.

ماده ۴۷- اسامی مشمولین شهرها و بخش‌ها و دهستان‌ها در محل خود انتشار داده می‌شود.

ماده ۴۸- مردم مجاز هستند چنانچه اشتباه و یا اغلاط و یا سهوی در آگهی مشاهده نمایند (چه راجع به خود و چه راجع به دیگران) به مأمورین مربوطه کتباً یا شفاهاً یادآوری نمایند.

ماده ۴۹- کدخدایان مکلفند چنانچه اشتباه یا اغلاط یا سهوی در آگهی مشاهده نمایند به مأمورین مربوطه کتباً یا شفاهاً یادآوری نمایند.

ماده ۵۰- اشخاصی که به سن مشمولیت رسیده‌اند و اسم آن‌ها در آگهی ثبت نشده بایستی شخصاً و یا بوسیله دیگری شفاهاً یا کتباً مأمورین را از وضعیت خود مطلع دارند.

ماده ۵۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که برای اجرای مراسم سربازگیری حاضر می‌شوند بایستی وضعیت خود را شخصاً یا بوسیله نماینده با نشان دادن برگ شناسنامه به شرح زیر به مجلس سربازگیری اطلاع دهند:

۱- میزان سواد و معلومات.

۲- اطلاعات فنی و تخصصی که در هر یک از پیشه‌ها دارند.

۳- وضعیت مزاجی.

۴- وضعیت خانوادگی.

۵- شغل.

۶- محل سکنی.

ماده ۵۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اطلاعات ماده ۵۱ در صفحه مخصوص برگ‌های شناسنامه ذکر و همچنین مراتب در دفاتر اسامی قید و تاریخی که مشمولین برای انجام خدمت باید حاضر شوند از طرف مجلس سربازگیری در برگ شناسنامه یا برگ وضعیت آنان ذکر می‌شود.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- به اشخاصی که شناسنامه آنان دارای برگ وضعیت نیست از طرف مجلس سربازگیری برگ وضعیت داده خواهد شد.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هرگاه فهرست اسامی که از ادارات آمار تسلیم شده با مندرجات برگ شناسنامه اختلاف داشته باشد علل آن در مجلس سربازگیری رسیدگی و از طرف اداره آمار طبق قانون و آیین‌نامه مربوطه در رفع اختلاف اقدام خواهد شد.

ماده ۵۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که اطلاعات فنی و تخصصی خود را در موقع رسیدگی مکتوم نمایند پس از اثبات کتمان پیشه مدت سه ماه خدمت آنان تمدید یافته و در پیشه خودشان مورد استفاده ارتش خواهند شد.

تبصره (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- از سربازان پیشه‌ور منحصراً در قسمت‌های ارتش می‌توان استفاده کرد و افسران به هیچ عنوان نمی‌توانند برای خدمات خصوصی خود از پیشه آنان استفاده نمایند. متخلفین یک ماه تا یک سال به حبس تأدیبی محکوم خواهند شد.

ماده ۵۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در صورتی که تاریخ تولد اشخاص در اظهارنامه‌ها و دفاتر یادداشتی مخدوش و حاکی از مشمولیت باشد رسیدگی به آن در دادگاه شهرستان و در صورت نبودن در دادگاه بخش محل صدور شناسنامه به عمل می‌آید. حکمی که در این مورد صادر می‌شود قطعی خواهد بود.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هرگاه یکی از اسناد سجلی (یکی یا دو برگ اظهارنامه یا دفاتر یادداشتی) مخدوش باشد اداره ثبت احوال محل با اجازه اداره کل آمار و ثبت احوال طبق اسنادی که سالم است اقدام به اصلاح برگ یا برگ‌ها یا دفاتر یادداشتی خواهد نمود.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اداره کل آمار و ثبت احوال مکلف است بوسیله ادارات خود از تاریخ تصویب این قانون تا یک سال مشخصات اشخاصی که تاریخ تولد آنان در اظهارنامه‌ها و دفاتر یادداشتی مخدوش و حاکی از مشمولیت است استخراج نموده منتهی در ظرف یک ماه در محل صدور اسناد سه نوبت آگهی، هر یک به فاصله ده روز منتشر نماید و از تاریخ نشر آخرین آگهی اشخاصی که مشخصات آنان در آگهی‌ها درج گردیده می‌توانند به دادگاه مربوط مراجعه و درخواست تصحیح اسناد خود را بنمایند.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- چنانچه اشخاص مزبور در مدت چهار ماه پس از انتشار آخرین آگهی به دادگاه مراجعه ننمودند مشخصات آنان از طرف اداره آمار و ثبت احوال به مراکز نظام وظیفه هر محل تسلیم خواهد شد.

فصل ششم- تشکیل مجالس سربازگیری (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۵۵- در ۱۵ اسفند ماه هر سال از طرف وزارت جنگ پیشنهاد لازم به منظور صدور فرمان همایونی راجع به احضار مشمولین سال بعد به هیئت وزراء تقدیم می‌شود.

عین فرمان همایونی در اول فروردین ماه هر سال بوسیله مأمورین وزارت داخله در کلیه نقاط کشور منتشر می‌گردد.

ماده ۵۶ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مجلس سربازگیری در حوزه‌های اصلی در مرکز شهرستان‌ها به ریاست فرماندار و در مرکز بخش‌ها به ریاست بخشدار و معاونت و نظارت رئیس حوزه سربازگیری و عضویت نمایندگان ادارات آمار و ثبت احوال- دادگستری- ژاندارمری- شهربانی- شهرداری و دو نفر پزشک نظامی و دو نفر نمایندگان انجمن شهرداری تشکیل می‌گردد.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- حضور تمام نمایندگان بالا در مجلس سربازگیری حوزه اصلی منوط به این است که ادارات مربوط به آن‌ها و وکلاء انجمن شهرداری در محل موجود باشد.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مجالس سربازگیری در حوزه‌های فرعی بطور سیار مرکب از نمایندگان فرمانداری و حوزه سربازگیری و یک نفر معتمد محل و افسر مأمور قسمت و لااقل یک نفر پزشک نظامی در موقع گرفتن سرباز تشکیل می‌شوند.

ماده ۵۷ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اعتراض به نظریه و آراء مجالس سربازگیری و دادگاه اداری حوزه‌ها توسط اداره نظام وظیفه به دادگاه منطقه‌ای که در مراکز مناطق مرکب از استاندار و در صورت نبودن فرماندار و رئیس منطقه نظام وظیفه و رئیس اداره آمار و ثبت احوال و دادستان شهرستان دادگستری محل (یا معاونین آن‌ها) و یک پزشک نظامی تشکیل می‌شود مراجعه و رأی صادره از این دادگاه قطعی و غیرقابل اعتراض خواهد بود.

تبصره (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در صورت نبودن پزشک نظامی رئیس بهداری یا پزشک محل عهده‌دار این وظیفه خواهد بود.

ماده ۵۸- مجالس سربازگیری رسماً افتتاح می‌شود و جلسات آن علنی خواهد بود و مردم می‌توانند به عنوان تماشاچی (بدون حق شرکت در مذاکرات) حضور به هم رسانند.

فصل هفتم (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

معافیت مزاجی

ماده ۵۹ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین معلول یا مشکوک که در حوزه‌های فرعی به واسطه نبودن پزشک معاینه ایشان مقدور نباشد بایستی به هزینه ارتش به نزدیک‌ترین نقطه که پزشکان وجود دارند اعزام و در صورت تصدیق به معلول بودن باید به هزینه ارتش به محل خود عودت داده شوند.

ماده ۶۰ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین زیر در اثر علل مزاجی یا نقص اعضاء بنابر معاینه و تشخیص دو پزشک نظامی برای همیشه از انجام خدمت وظیفه معاف می‌باشند:

۱- نابینایان از یک یا دو چشم.

۲- قوزی.

۳- کر.

۴- لال.

۵- شل و چلاق.

۶- یک‌ دست.

۷- فاقدین شصت یا سبابه دست راست.

۸- اشخاص کوتاه‌ قد که قد آن‌ها از ۱۵۰ سانتیمتر کمتر باشد.

۹- اشخاص مسلول یا مبتلایان به بیماری‌های علاج‌ناپذیر.

۱۰- معیوبین از دو چشم که از عهده خدمات نظامی برنیایند.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- برای معاینه مشمولین در صورتی که پزشکان نظامی در محل نباشند از وجود پزشکان غیرنظامی که صلاحیت ایشان مورد گواهی ادارات بهداری محل واقع شده باشد استفاده خواهد شد.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- معاینه مشمولینی که جزء طبقات بالا نیستند در صورتی که در محل دو پزشک نباشد ممکن است توسط یک پزشک صلاحیت‌دار انجام پذیرد.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اشخاصی که مشمول ماده ۶۰ قانون خدمت نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ تشخیص و رأی سربازی در باره ایشان صادر گردیده بطور کلی (چه آن‌هایی که به خدمت نرفته و چه آن‌هایی که در خدمت هستند) از انجام خدمت وظیفه برای همیشه معاف می‌باشند.

ماده ۶۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین بیمار و ضعیف‌البنیه بوسیله بنگاه‌های بهداری کشور قبلاً تحت معالجه واقع و پس از بهبودی به خدمت احضار می‌گردند. مدت تعویق خدمت آنان از یک سال تجاوز نخواهد کرد مگر آنکه ادامه معالجه آنان مورد تأیید و گواهی دو پزشک واقع شود.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- بنگاه‌های بهداری کشور موظف به معالجه و مداوای مجانی مشمولین این ماده خواهند بود.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین بیمار و ضعیف‌البنیه بوسیله بنگاه‌های بهداری کشور قبلاً تحت معالجه واقع و پس از بهبودی به خدمت اعزام می‌گردند و مدت تعویق خدمت آن‌ها از یک سال تجاوز نخواهد کرد مگر آنکه ادامه معالجات آن‌ها مورد تأیید و گواهی شورای پزشکی نظامی واقع گردد.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- بنگاه‌های بهداری کشوری موظف به معالجه و مداوای مجانی مشمولین تبصره بالا خواهند بود.

فصل هشتم- معافیت محدود (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۶۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اشخاص زیر به واسطه موقعیت خود از انجام خدمت وظیفه معاف می‌باشند:

۱- حکام شرع مجاز به اجتهاد و یا فتوی از مراجع تقلید و یا فتوی.

۲- علماء درجه اول مذاهب زرتشتی و کلیمی و مسیحی.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اعتبار مدارک مربوط به این قبیل اشخاص منوط به گواهی شورای عالی فرهنگ است.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- دانشجویان (طلاب) علوم دینیه که مطابق برنامه وزارت فرهنگ مشغول تحصیل هستند مشمول ماده ۷۲ و ۷۳ این قانون خواهند بود.

فصل نهم- متکفلین (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۶۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- جز در مواردی که در قانون پیش‌بینی شده باشد مشمولین زیر که متکفل شناخته شده‌اند هر سال به وضعیت آنان رسیدگی و چنانچه موضوع تکفل برطرف شده باشد به خدمت زیر پرچم احضار والا برای مدت یک سال دیگر به آنان ورقه معافیت داده خواهد شد. اگر تا سن ۲۹ سالگی مشمول در وضعیت تکفل او تغییری حاصل نشده باشد از خدمت زیر پرچم معاف و جزء ذخیره منظور خواهد شد:

۱- یکانه پسر هر مرد یا زنی که سن او از شصت سال متجاوز و یا در اثر علت مزاج از اداره امر معاش خود عاجز و کفالت بر عهده آن پسر باشد.

۲- هر جوانی که عهده‌دار معاش عیال و یا اولاد خود باشد.

۳- هر جوانی که کفیل منحصر‌به‌فرد معاش پدر و یا مادر یا جد و یا جده علیل و یا پیر از کار افتاده و بی‌استطاعت باشد.

۴- هر جوانی که به‌تنهایی عهده‌دار معیشت برادر یا خواهر صغیر و یا علیل از کار افتاده باشد و به واسطه عدم بضاعت در غیبت خود وسائل نکاهداری آنان را نداشته باشد.

ماده ۶۴ (منسوخ ۱۳۲۷/۱۲/۱۵)- هیچ‌کس تا قبل از دخول به سن ۲۳ سالگی حق معافیت از خدمت زیر پرچم را به عنوان داشتن عیال و یا اولاد ندارد ولی پس از دخول به سن مزبور اشخاصی که دارای عیال یا اولاد باشند موقتاً از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود (باستثناء کسانی که در این تاریخ مشغول انجام خدمت زیر پرچم می‌باشند که بایستی در صورت احتیاج وزارت جنگ خدمت مقرره را به‌تمام رسانند).

مشمولین محصل از مقررات این ماده مستثنی بوده و پس از فراغت از تحصیل و یا ترک تحصیل فقط در صورت استفاده از معافیت نخستین قرعه مقرره در ماده واحده آبان ماه ۱۳۲۴ قانون اصلاحی قانون نظام وظیفه که هرگاه دارای عیال و اولاد باشند از مزایای فوق‌الذکر استفاده خواهند نمود.

تبصره- بطور کلی در مورد کلیه مشمولین نامبرده در این ماده هرگاه تحت‌الکفاله‌های آن‌ها مطابق گواهینامه مجلس سربازگیری متمکن و قادر به کار نبوده و بسته نزدیکی که از آن‌ها نگاهداری نماید نداشته باشند بنگاه‌های شهرداری باید در مدت هشت ماه اول خدمت زیر پرچم برای قبول آنان حق‌تقدم منظور دارند.

ماده ۶۵ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- از مشمولین طبقات ۱۲۸۴ – ۱۲۸۵ – ۱۲۸۶ – ۱۲۸۷ – ۱۲۸۸ – ۱۲۸۹ – ۱۲۹۰ – ۱۲۹۱ – ۱۲۹۲ – ۱۲۹۳ – ۱۲۹۴ آن‌هایی که در تاریخ تصویب این قانون در خدمت زیر پرچم هستند پس از پایان خدمت زیر پرچم مرخص خواهند شد و آن‌هایی که به خدمت وارد نشده‌اند دیگر برای خدمت زیر پرچم احضار نخواهند شد.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- متولدین ۱۲۹۵ به بعد که متکفل شناخته شده و می‌شوند مشمول مقررات ماده ۶۳ خواهند بود.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که تا این تاریخ مورد مقررات مواد ۶۴ و ۶۸ قانون خدمت نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ بوده و فعلاً در خدمت ارتش یا ژاندارمری هستند در صورتی که هشت ماه خدمت مقدماتی را طی کرده باشند از خدمت مرخص و جزء طبقات مربوطه می‌گردند.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که تا تاریخ اجرای این قانون مطابق یکی از قوانین ۱۳۰۴ – ۱۳۱۰ – ۱۳۱۷ برگ معافیت دائم گرفته‌اند معافیت آنان معتبر شناخته می‌شود.

تبصره ۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که متولد از ۱۲۸۴ تا پایان ۱۲۹۴ هستند و خدمت زیر پرچم خود را انجام داده‌اند و در حین اجرای این قانون مشغول خدمت دولت می‌باشند مدت خدمت زیر پرچم آن‌ها خواه قبل از قبول خدمت دولت بوده و یا بعد از آن باشد در صورت پرداخت کسور تقاعد به مأخذ پایه که فعلاً دارا می‌باشند جزء مدت خدمت رسمی آنان و مدت اقامت در پایه که حقوق بازنشستگی آن را می‌پردازند محسوب بوده ترفیع آن‌ها از تاریخ استحقاق اعطاء خواهد شد و به علاوه تمام مشمولین از ۱۲۸۴ تا پایان ۱۲۹۴ که خدمت زیر پرچم خود را انجام داده‌اند دیگر برای خدمت یک‌ماهه احضار نخواهند شد.

ماده ۶۶ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- بطور کلی از دو و یا سه برادر سالم که در یک سال به خدمت احضار شده باشند به انتخاب پدر و در صورت نبودن پدر به انتخاب مادر یکی از آنان و همچنین از ۴ و ۵ برادر دو نفر آنان موقتاً از خدمت سربازی معاف و پس از خاتمه خدمت برادران دیگر به نوبه احضار خواهند شد و در صورت نبودن پدر و مادر این معافیت موقت به حکم قرعه در بین برادران تعیین خواهد شد.

ماده ۶۷ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- متکفلین بایستی رونویس برگ شناسنامه افراد مورد کفالت را با استشهاد تهیه و تا یک ماه قبل از سال احضار به حوزه‌های سربازگیری تسلیم نمایند.

تبصره (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- برگ‌های استشهاد مطابق نمونه خواهد بود که در ادارات شهربانی و ژاندارمری و نزد کدخدایان از طرف حوزه‌های سربازگیری در دسترس مشمولین گذارده خواهد شد.

ماده ۶۸ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- تصدیق رونویس برگ‌های شناسنامه افراد مورد کفالت و همچنین صحت مندرجات استشهاد و شناسائی امضاکنندگان در شهرها به عهده ادارات شهربانی و در دهات به عهده کدخدایان محول می‌گردد و این مأمورین مکلفند بازجوئی‌های لازمه را نسبت به مندرجات برگ استشهاد معمول داشته و صحت آن را تصدیق نمایند.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هر مأمور یا کدخدائی که بر خلاف حقیقت تصدیق نماید طبق قانون تعقیب خواهد شد.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در نقاطی که اداره شهربانی و کدخدا نباشد در صورت بودن ژاندارم اجرای مقررات این ماده به عهده آنان محول می‌گردد.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مأمورینی که در بالا گفته شد مکلفند به مراجعه‌کنندگان رسید کتبی داده و در ظرف مدتی که از ۱۵ روز تجاوز ننماید بازجوئی‌های لازمه را معمول و استشهاد و رونویس شناسنامه را گواهی نموده و به تقاضاکننده تسلیم دارند.

ماده ۶۹ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- پسر یا دختری که تحت کفالت است از لحاظ اجرای این قانون تا آخر سن ۱۸ سالگی تحت کفالت شناخته می‌شود.

تبصره ۱- به منظور اجرای این قانون سن بلوغ برای دختر و پسر هیجده سال تمام محسوب می‌شود.

تبصره ۲- مشمولین متکفل بایستی عین یا رونوشت مصدق از برگ‌های شناسنامه عائله تحت‌الکفاله خود را پیوست به استشهاد مصدق محلی به حوزه‌های سربازگیری تسلیم نمایند.

تبصره ۳- صحت هویت امضاکنندگان استشهاد در شهرها از طرف شهربانی و در دهستان‌ها بوسیله امنیه یا کدخدایان باید مورد گواهی واقع شود.

تبصره ۴- وضعیت مشمولین این ماده بایستی از طرف حوزه‌های سربازگیری بوسیله مأمورین مربوطه یا مأمورین شهربانی و امنیه محل تحت تحقیق واقع و نتیجه بازرسی با برگ‌های شناسنامه و استشهاد دقیقاً تطبیق شود.

تبصره ۵- متکفلینی که مطابق قانون مصوب ۳۰ شهریور ماه ۱۳۱۰ از خدمت سربازی معاف بوده‌اند چنانچه در تاریخ اجرای این قانون پنج سال دوره تکفل آن‌ها منقضی شده باشد مشمول تبصره ماده ۱۶ قانون نامبرده بوده و بایستی چهار ماه خدمت نمایند.

تبصره ۶- هیچ یک از مقررات این فصل شامل حال مشمولینی که دارای گواهینامه تحصیلی دوره متوسطه و بالاتر می‌باشند نخواهد بود.

فصل دهم- دانش‌آموزان (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۷۰- اشخاصی دانش‌آموز نامیده می‌شوند که در یکی از آموزشگاه‌های ملی یا دولتی (داخله یا خارجه) رسماً اشتغال به تحصیل داشته باشند.

ماده ۷۱- رسمیت جریان تحصیل منوط به تصدیق و گواهینامه است که از طرف وزارت معارف به دانش‌آموزان داده خواهد شد.

ماده ۷۲- دانش‌آموزان دوره دوم دبیرستان‌ها و دانشجویان آموزشگاه‌های عالی چنانچه در حین تحصیل به سن مشمولیت برسند تا موقعی که تحصیلات خود را در دبیرستان و دانشکده‌ها ادامه می‌دهند از احضار به خدمت معاف هستند.

ماده ۷۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- تمام دانش‌آموزان و دانشجویان مشمول به‌محض ترک تحصیل یا فراغت از تحصیل به خدمت زیر پرچم احضار می‌شوند.

ماده ۷۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که دوره تحصیلات آنان کمتر از دوره کامل متوسطه باشد مشمول مقررات مربوط به سایر افراد وظیفه خواهند بود.

فصل یازدهم- کادر افسری احتیاط و ذخیره (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۷۵- کادر افسری احتیاط از روی صورت‌های اسامی ارسالی وزارت معارف تشکیل می‌گردد.

ماده ۷۶- دارندگان گواهینامه تحصیلات متوسطه و عالیه که جهت کادر افسری احتیاط و ذخیره اختصاص یافته در اول مهر ماه هر سال به دانشکده افسری احتیاط اعزام و معرفی می‌گردند.

تبصره ۱- پزشکان و دامپزشکان و دواسازان و دندانسازان مشمول مقررات این ماده نبوده و تابع مقررات فصل دوازدهم این قانون خواهند بود.

ماده ۷۷- اعزام و معرفی مشمولین ماده فوق به دانشکده افسری احتیاط از روی تقدم تاریخ ولادت به عمل آمده و آن‌هایی که از خارجه و یا سایر نقاط کشور به مرکز آمده‌اند بر سایرین نیز حق تقدم خواهند داشت.

ماده ۷۸- دانشکده افسری احتیاط هر ساله در اول مهر ماه در تهران تشکیل می‌شود و دوره آن یک سال است.

ماده ۷۹- افراد نامبرده دو ماده ۷۶ از تاریخ معرفی به دانشکده افسری تا خاتمه دوره دانشکده تابع مقررات عمومی دانشکده افسری احتیاط بوده و طبق برنامه مخصوص تعلیمات لازمه را طی خواهند نمود.

ماده ۸۰ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که دوره تحصیلات آنان معادل لیسانس یا دکترا باشد بطور کلی ۱۲ ماه در خدمت زیر پرچم خواهند بود که پس از طی دوره دانشکده افسری احتیاط در صورتی که از عهده امتحانات نهایی برآیند مطابق فصل پنجم قانون ترفیعات به درجه افسری نائل و شش ماه با درجه افسری در صف خدمت خواهند نمود.

ماده ۸۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- افراد نامبرده در ماده ۷۶ و ۸۰ از تاریخ معرفی به دانشکده افسری تا خاتمه دوره دانشکده تابع مقررات عمومی دانشکده افسری احتیاط بوده و طبق برنامه مخصوص تعلیمات لازمه را فرا خواهند گرفت.

ماده ۸۲- چنانچه افسران وظیفه در خدمت بی‌علاقگی نشان داده و یا بی‌انضباطی و سستی از آنان مشهود گردد برای هر دفعه ارتکاب با نظر ستاد ارتش از سه ماه تا یک سال خدمت آن‌ها تمدید می‌گردد.

ماده ۸۳- افسران وظیفه پس از خروج از دانشکده با نظر ستاد ارتش به نسبت احتیاجات به قسمت‌های ارتش تقسیم می‌گردند.

ماده ۸۴- افراد وظیفه که خدمت زیر پرچم خود را مانند افراد عادی خاتمه داده و بعداً به خاتمه تحصیلات و اخذ گواهی‌نامه متوسطه و عالیه نائل آیند و بخواهند جزء کادر افسری احتیاط محسوب گردند مشمول مقررات این فصل خواهند بود.

ماده ۸۵- افسران وظیفه و احتیاط در صورت تمایل به ادامه خدمت داوطلب در ارتش پس از طی سال دوم دوره دانشکده افسری افسر داوطلب شناخته شده و تابع مقررات عمومی ارتشی خواهند بود.

تبصره- مدت تحصیل در سال دوم دانشکده با استفاده از حقوق درجه بوده ولی هزینه آن‌ها در دانشکده از حقوق آن‌ها محسوب خواهد شد.

ماده ۸۶- دارندگان گواهی‌نامه که به خاتمه ادوار تحصیلی متوسطه و عالیه موفق شده‌اند در موقع انجام خدمت زیر پرچم برای دخول به دانشکده افسری احتیاط بایستی شرایط زیر را دارا باشند:

الف- در موقع معرفی از طرف وزارت معارف راجع به استعداد و قابلیت ذوق نظامی و همچنین وضعیت اخلاقی دارای گواهی‌نامه مخصوص باشند.

ب- از نظر جسمانی و تناسب اندام (که با معاینه متخصصین پزشکی منتخب از طرف ستاد ارتش تشخیص داده می‌شود) نقیصه بدنی نداشته و کاملاً سالم باشند.

ج- پس از معرفی جهت انجام خدمت وظیفه بوسیله یک هیئت نظامی تحت آزمایش واقع و مطابق برنامه تعلیمات نظامی وزارت معارف از عهده امتحانات لازمه برآیند.

تبصره- مشمولینی که در هر یک از مراحل سه‌گانه بالا مردود شوند جهت دو سال خدمت عادی معرفی و آن‌هایی که دارای شرایط مقرره باشند روز اول مهر ماه هر سال به دانشکده افسری احتیاط اعزام و معرفی می‌گردند.

ماده ۸۷ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- دانشجویان دانشکده افسری احتیاط در صورتی که از عهده امتحانات برنیایند مدت تحصیل آن‌ها جزء دوره خدمت زیر پرچم محسوب و برای طی بقیه خدمت بدون درجه به صف اعزام خواهند شد.

تبصره- تجدید ادوار تحصیلی دانشکده افسری احتیاط از دو دوره تجاوز نخواهد کرد.

ماده ۸۸- افسر وظیفه و احتیاط و ذخیره چنانچه در هر یک از مراحل خدمتی شئون و خصائص افسری را از دست داده و فاقد صلاحیت گردند بقیه مدت خدمت را در کلیه مراحل با درجه سربازی ادامه داده و از کادر افسری خارج خواهند بود.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۴۴/۰۳/۰۳)- مقررات این ماده در مورد درجه‌داران- سرجوخه‌ها و سرباز یکم‌های وظیفه و احتیاط و ذخیره که شئون و خصائص خدمتی درجه مربوط را از دست داده و فاقد صلاحیت گردند نیز قابل اجرا خواهد بود.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۴۴/۰۳/۰۳)- منظور از افسران- درجه‌داران و سرجوخه‌ها و سرباز یکم‌های مذکور در این ماده اعم است از کسانی که خدمت نظام وظیفه خود را در نیروهای مسلح شاهنشاهی و یا بر طبق قوانین مخصوص در سایر سازمان‌های کشور انجام می‌دهند.

فصل دوازدهم- پزشکان، دامپزشکان، دواسازان، دندانسازان (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۸۹- مشمولین نامبرده در این فصل در امور تخصصی خود مورد استفاده واقع و جزء کادر مربوطه منظور خواهند شد.

ماده ۹۰ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که دارای دانش‌نامه دانشکده پزشکی – دامپزشکی – دندانسازی – داروسازی باشند بطور کلی دوازده ماه در خدمت زیر پرچم خواهند بود که پس از طی دوره شش‌ماهه تعلیمات تکمیلی نظامی تحت نظر ادارات مربوطه و گذرانیدن امتحان مطابق فصل پنجم قانون ترفیعات به درجه افسری نائل و شش ماه در قسمت‌های مربوطه با درجه افسری خدمت خواهند نمود.

ماده ۹۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- فارغ‌التحصیلان آموزشگاه‌های دام‌پزشکی – دندانسازی – داروسازی که تحصیلات آنان معادل دوره کامل متوسطه باشد پس از شش ماه خدمت مقدماتی در صف کسانی که از بین آنان مشمول مقررات ماده ۷۶ بشوند پس از طی دوره چهارماهه تعلیمات تکمیلی تحت نظر اداره مربوطه و گذرانیدن امتحان نهایی طبق مقررات فصل پنجم قانون ترفیعات به درجه افسری نائل و هشت ماه با درجه افسری در صف خدمت خواهند نمود و سایرین بقیه خدمت زیر پرچم خود را مانند افراد وظیفه در صف انجام خواهند داد.

ماده ۹۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- پزشکان وظیفه طبقات ۱۲۸۴ تا ۱۳۰۲ که در تاریخ تصویب این قانون در خدمت زیر پرچم هستند در صورتی می‌توانند از مزایای ماده ۹۰ این قانون استفاده نمایند که اقلاً پس از پایان سال اول خدمت خود یک سال نیز خدمت در ارتش را با پایه پزشک‌یاری طبق قانون خدمتگذاری پزشکان مصوب هفتم مرداد ۱۳۱۸ تعهد نمایند.

تبصره ۱- برای تعیین منطقه مربوطه محل اقامتگاه قانونی مشمولین معتبر خواهد بود.

ماده ۹۳- افراد نامبرده در این فصل مشمول مقررات مواد ۸۲ و ۸۶ و ۸۷ و ۸۸ این قانون خواهند بود.

فصل سیزدهم- مراسم انجام سربازگیری (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۹۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مجالس سربازگیری در پانزدهم فروردین ماه هر سال در مراکز حوزه‌ها تشکیل می‌گردد.

تبصره ۱- در صورتی که تشکیل مجلس سربازگیری در مدت مقرره ضمن ماده ۵۶ در کلیه کشور مقدور نباشد مناطق و حوزه‌های سربازگیری مکلف می‌باشند به‌محض تهیه مقدمات در طول سال تشکیل داده و وضعیت مشمولین را طوری رسیدگی نمایند که به سال بعد موکول نشود.

تبصره ۲- در سال ۱۳۱۷ استثناءاً مجالس سربازگیری در ۱۵ مهر ماه تشکیل و افتتاح می‌گردد.

ماده ۹۵- در اولین ساعت افتتاح مجلس سربازگیری فرمان همایونی از طرف رئیس مجلس قرائت و با ایراد نطق مختصری دائر به منویات خاطر خطیر شاهانه و فوائد خدمت سربازی مجلس را افتتاح می‌نماید.

ماده ۹۶- رئیس مجلس مقررات مربوط به کسانی را که مطابق این قانون ممکن است از خدمت نظامی دائماً یا موقتاً معاف گردند شرح می‌دهد.

ماده ۹۷- اسامی اشخاصی که در آن سال به خدمت سربازی دعوت شده‌اند مطابق دفاتری که حوزه‌های سربازگیری از روی مدارک و دفاتر آمار استخراج نموده‌اند باید یک‌یک به صدای بلند خوانده شود و مطابق مقررات این قانون در حق حاضرین و غائبین عمل شود.

ماده ۹۸ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هیچ یک از وزارت‌خانه‌ها و ادارات و بنگاه‌های دولتی و ملی نباید مشمولینی را که وضعیتشان روشن نشده و برگ معافیت موقت که مدت آن منقضی نشده باشد و یا برگ معافیت دائم و یا کتابچه خاتمه خدمت در دست ندارند استخدام و یا در خدمت نگاه دارند.

تبصره ۱- کسانی که مطابق ماده ۲ این قانون در سنین مشمولیت بوده و در صفحه مخصوص برگ‌های شناسنامه آن‌ها از طرف مأمورین رسیدگی و مجالس سربازگیری نتیجه بررسی و رأی مجلس سربازگیری ذکر نشده باشد هیچ یک از ادارات و بنگاه‌های دولتی و شهرداری‌ها و ملی (اعم از رسمی و غیررسمی) مجاز به استخدام و قبول عضویت آن‌ها در هیچ کاری نخواهند بود و گماردن این قبیل اشخاص به هر گونه خدمتی بکلی ممنوع است و به آنان نبایستی اجازه مسافرت داده شود.

تبصره ۲- کسانی که برگ‌های شناسنامه آن‌ها حاکی از احراز عنوان سربازی می‌باشد بایستی دارای دفترچه خدمت نظامی و یا برگ آماده به خدمت باشند والا مشمول مقررات تبصره بالا خواهند بود.

ماده ۹۹- مشمولینی که در موقع رسیدگی و اسم‌نویسی اساساً خود را سرباز بلامانع معرفی نموده‌اند محتاج رسیدگی نبوده بایستی فوراً رأی سربازی آن‌ها از طرف مجلس صادر و جهت انجام خدمت معرفی شوند.

ماده ۱۰۰- مجالس سربازگیری بایستی با مراجعه به سوابق و بررسی در وضعیت هر یک از مشمولین که قبلاً رسیدگی شده بدون تأخیر رأی خود را به پرونده‌های مربوطه ضمیمه نمایند.

ماده ۱۰۱- مشمولینی که به واسطه مسافرت و یا کسالت و علل دیگر حاضر نشده و نماینده فرستاده باشند از نماینده آن‌ها تحقیقات لازمه به عمل آمده علل عدم حضور و وضعیت آن‌ها در مقابل اسامی مربوطه ذکر و مطابق این قانون درباره آن‌ها رفتار می‌شود.

ماده ۱۰۲- در صورت بروز اختلاف آراء بین اعضاء مجلس سربازگیری رأی اکثریت قاطع خواهد بود و در صورت تساوی تعداد رأی‌دهندگان رأی قسمتی که رئیس با آن موافقت نموده قابل اجرا می‌باشد.

ماده ۱۰۳- پس از خاتمه رسیدگی به وضعیت کلیه مشمولین حاضر و موضوع کردن معاف‌ها سربازشدگان به نسبت احتیاج از روی شماره ترتیب اسامی به سربازخانه اعزام و به مازاد برگ آماده به خدمت داده می‌شود تا در اولین موقع احتیاج به سربازخانه فرستاده شوند.

ماده ۱۰۴- پس از ختم عملیات مجالس سربازگیری صورت‌مجلس در چهار نسخه نوشته شده و کلیه اعضاء امضاء می‌نمایند. یک نسخه از صورت‌مجلس به وزارت داخله و یک نسخه به اداره نظام وظیفه عمومی ارسال و یک نسخه در دفتر حوزه سربازگیری و یک نسخه در دفتر رئیس مجلس سربازگیری بایگانی می‌شود.

ماده ۱۰۵- بلافاصله بعد از خاتمه مجلس سربازگیری حوزه‌های سربازگیری موظفند توضیحات لازمه راجع به مشمولین متوفی را در دفاتر مربوطه ذکر نموده و راجع به جلب غائبین و فراریان مطابق مقررات این قانون اقدام و عمل نمایند.

فصل چهاردهم- مشمولین مقیم خارجه (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۱۰۶- نمایندگان سیاسی و قونسولی دولت شاهنشاهی ایران مقیم خارجه بایستی دفتری جهت ثبت اسامی کلیه اتباع مقیم حوزه مأموریت خود تهیه نموده و از روی مدارک صحیحه تنظیم نمایند.

تبصره ۱- در دفتر مزبور بایستی بطور خلاصه تاریخچه انفرادی هر یک از اتباع ذکور دولت شاهنشاهی از حیث (هویت کامل – تاریخ تولد – مشاغل – مدت توقف – تاریخ عزیمت از ایران – تعداد عائله و میزان درآمد و سرمایه در خارجه و در ایران) درج شود.

ماده ۱۰۷- به مشمولینی که فاقد برگ شناسنامه بوده و یا آن‌هایی که جدیداً متولد می‌شوند بایستی از طرف مأمورین مذکور در ماده ۱۰۶ مطابق مقررات قانون آمار و ثبت احوال برگ شناسنامه داده شود.

ماده ۱۰۸- نمایندگان دولت شاهنشاهی مقیم خارجه انجام وظایف مجلس سربازگیری را در حوزه مأموریت خود نسبت به اتباع ایران عهده‌دار خواهند بود.

ماده ۱۰۹- در اول فروردین ماه هر سال به‌محض اینکه فرمان همایونی دائر به احضار مشمولین شرف صدور یافت بوسیله وزارت امور خارجه تلگرافاً به نمایندگان مقیم خارجه ابلاغ می‌گردد.

ماده ۱۱۰- نمایندگان دولت شاهنشاهی به‌محض استحضار از فرمان همایونی با مراجعه به دفاتر خود که می‌بایستی اسامی مشمولین هر سال دقیقاً طبقه‌بندی شده باشد مشمولینی را که در آن سال فرمان همایونی دائر به احضار آنان شرف صدور یافته به سفارتخانه یا قونسولگری دعوت می‌نمایند.

ماده ۱۱۱- رسیدگی به وضعیت هر یک از مشمولین بایستی مطابق مقررات این قانون در مجلسی که تحت ریاست نماینده دولت با حضور نماینده نظامی و پزشک و یک یا دو نفر دیگر از اعضاء سفارتخانه یا قونسولگری و دو نفر از اتباع مطلع با انتخاب نماینده دولت تشکیل می‌گردد به عمل آید.

تبصره ۱- عضویت هر یک از اشخاص نامبرده در این ماده منوط به بودن آن‌ها در محل است.

ماده ۱۱۲- مشمولینی که سرباز بلامانع تشخیص داده شوند بایستی به طرف ایران حرکت داده شوند و اسامی و سوابق و مدارج تحصیلی آن‌ها نیز مشروحاً به مرکز گزارش شود.

ماده ۱۱۳- مشمولینی که از خارجه به ایران عازم می‌شوند چنانچه از ایران برگ شناسنامه گرفته باشند (باستثناء آن‌هایی که دارای گواهینامه متوسطه و عالیه هستند) بایستی در محل اخذ برگ شناسنامه به خدمت معرفی شوند و چنانچه از نمایندگان ایران در خارجه برگ شناسنامه اخذ کرده باشند باید خدمت خود را در قسمت‌های مرکزی انجام دهند.

تبصره ۱- انجام خدمت مشمولینی که دارای گواهینامه می‌باشند تابع مقررات فصل ۱۱ و ۱۲ این قانون خواهند بود.

تبصره ۲- چنانچه مشمولین نامبرده در این ماده به واسطه محظورات و موانعی مایل به انجام خدمت در منطقه مربوطه نباشند می‌توانند انجام خدمت زیر پرچم خود را در یکی از قسمت‌های پادگان مرکز استدعا نمایند.

ماده ۱۱۴- اسامی مشمولین بی‌بضاعتی که به تصدیق نمایندگان دولت شاهنشاهی قادر به تهیه هزینه مسافرت خود به ایران نباشند بایستی مشروحاً به مرکز گزارش شود.

ماده ۱۱۵- مشمولینی که به ایران عزیمت می‌نمایند بایستی از نمایندگان دولت شاهنشاهی مطابق مندرجات ماده ۱۰۶ معرفی‌نامه رسمی در دست داشته باشند.

ماده ۱۱۶- مشمولینی که در حین عبور از مرز دارای معرفی‌نامه رسمی نباشند بایستی خود را به نزدیک‌ترین حوزه سربازگیری معرفی نموده و وضعیت آن‌ها مطابق مقررات قانون در همان حوزه تحت رسیدگی قرار داده شود.

ماده ۱۱۷- مشمولین مقیم خارجه چنانچه در موقع مقرره جهت انجام خدمت خود را معرفی ننموده باشند تا اول فروردین ۴۶ سالگی در هر موقع و در هر سنی که به ایران مراجعت نمایند بایستی خدمت مقرره را انجام داده و مطابق مقررات فصل ۱۹ این قانون در حق آن‌ها رفتار شود.

فصل پانزدهم- طرز اجرای مراسم سوگند (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۱۱۸- کلیه مشمولینی که به افتخار انجام خدمت سربازی نائل می‌شوند بایستی نسبت به شاهنشاه و میهن سوگند وفاداری یاد نمایند.

ماده ۱۱۹- انجام مراسم سوگند بایستی پس از دوره تعلیمات اولیه در مقابل پرچم هنگی به عمل آید.

ماده ۱۲۰- طرز اجرای مراسم سوگند بدین ترتیب خواهد بود که بایستی سربازان هر واحد جملات زیر را کلمه به کلمه با فرمانده خود تکرار کنند.

سوگندنامه

«من در پیشگاه خداوند قسم یاد می‌کنم که در انجام وظایف مقدس سربازی و فداکاری نسبت به اعلیحضرت همایون شاهنشاهی و میهن خود قصور و کوتاهی نکرده و آماده‌ام در هر موقع با نثار جان خود وفاداری به این سوگند و پیمان را عملاً نشان دهم.»

ماده ۱۲۱- پس از خاتمه مراتب سوگند سرود ملی خوانده شده و سلام شاهنشاهی نواخته می‌شود.

فصل شانزدهم- احضار تعلیماتی و بسیج (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۱۲۲- احضار طبقات صنوف و قسمت‌های مختلفه مشمول مقررات ماده ۱۲۶ این قانون خواهد بود.

ماده ۱۲۳- کلیه سربازانی که دوره خدمت زیر پرچم خود را به پایان رسانیده‌اند در چهار سال دوره احتیاط پس از سه سال اول در سال چهارم احتیاط یک مرتبه و در شش سال اول ذخیره هر دو سال یک مرتبه در سال‌های دوم و چهارم و ششم و در بقیه سال‌ها هر سه سال یک مرتبه در سال‌های نهم و دوازدهم و پانزدهم بایستی برای (مدت یک ماه) تجدید تعلیمات نظامی حاضر گردند.

ماده ۱۲۴- احضار هر یک از طبقات شامل افسران و گروهبانان آن طبقه نیز خواهد بود.

ماده ۱۲۵- جز در مواقع بسیج عمومی حکم احضار سه ماه قبل از تاریخ حضور بوسیله آگهی منتشر می‌گردد.

ماده ۱۲۶- حکم و آگهی احضارشدگان از طریق حوزه‌های نظام وظیفه بوسیله فرمانداران و کدخدایان و مأمورین امنیه و شهربانی ابلاغ و منتشر می‌گردد و به احضارشدگان مقیم خارجه توسط نمایندگان شاهنشاهی ابلاغ می‌گردد.

ماده ۱۲۷- کدخدایان موظف می‌باشند آن‌هایی را که اسمشان در فهرست‌های واصله درج شده احضار نموده وادار نمایند تا روز مقرر وسائل حرکت و ورود خود را به محل تجمع آماده نمایند و راجع به سایر احضارشدگانی که در محل نباشند ملزم می‌باشند از کسان و آشنایان آن‌ها تحقیقات وافیه به عمل آورده تاریخ فوت و یا تاریخ غیبت و محل توقف و اشتغالات فعلی آنان را در مقابل اسامی مربوطه بطور صریح ذکر نموده به نزدیک‌ترین رئیس شهربانی و یا فرمانده امنیه تسلیم نمایند که بلافاصله جهت حوزه مربوطه ارسال شود.

تبصره- در خارجه اجرای مقررات بالا به عهده نمایندگان دولت شاهنشاهی خواهد بود.

ماده ۱۲۸- طبقاتی که در موقع بسیج عمومی احضار می‌گردند موظفند پس از اینکه اعلامیه احضار به محل آن‌ها رسید در ظرف بیست و چهار ساعت حرکت نموده به مرکز حوزه سربازگیری و یا سفارتخانه و قونسولخانه‌ها خود حاضر شوند.

ماده ۱۲۹- طبقاتی که موقع احضار در خارجه متوقف هستند باید به وسایل مقتضی از قبیل آگهی در روزنامه یا ابلاغ انفرادی از طرف سفارت یا قنسولخانه از جریان احضار خود آگاهی یافته جهت دریافت گذرنامه در سفارتخانه یا قونسولخانه مربوطه حاضر شوند.

ماده ۱۳۰- اشخاصی که در موقع بسیج عمومی احضار می‌گردند چنانچه برای انجام امورات شخصی در غیاب خود محتاج نماینده – وکیل و شخص ثالث باشند هر گونه وکالت‌نامه که در حضور رئیس دفتر سربازگیری و یا افسر امنیه و شهربانی نوشته باشند و از طرف مأمورین نامبرده نیز گواهی شده باشد از هر گونه هزینه معاف بوده و در نزد مراجع و مقامات مادامی که نویسنده آن تحت تجهیز است اعتبار وکالت‌نامه رسمی را خواهد داشت.

ماده ۱۳۱- برای بیمارانی که قادر به حرکت نباشند بایستی گواهی‌نامه و استشهاد معتبر با گواهی شهربانی یا امنیه به مرکز حوزه مربوطه با تعیین نوع مرض فرستاده شود که بلافاصله از طرف حوزه پزشک بازرس جهت رسیدگی به وضعیت فرد فرد بیماران اعزام گردد.

ماده ۱۳۲- به نفراتی که موقع احضار در خارج از حوزه مربوطه سکنی دارند (اعم از خارجه یا داخله) بایستی به‌محض انتشار آگهی از طرف کسان و خویشان آن‌ها جریان احضار به‌ سرع وسائل اطلاع داده شود که در رأس موعد مقرره به محل معینه حاضر شوند.

ماده ۱۳۳- کلیه افراد احتیاط و ذخیره بایستی به دفعاتی که در این قانون تصریح شده در تجدید تعلیمات شرکت نمایند و چنانچه در هر یک از دفعات احضار به علل موجهی در حضور و شرکت آن‌ها تعویق حاصل شود بایستی در سنوات آتی با طبقات بعدی به منظور طی تعلیمات مقرره احضار و شرکت نمایند.

ماده ۱۳۴- بطور کلی در مواقع احضار و بسیج محل تجمع افراد هر حوزه مراکز حوزه‌های مربوطه بوده و بایستی احضارشدگان خود را به دفتر سربازگیری همان محل معرفی نمایند.

ماده ۱۳۵- افراد احتیاط و ذخیره زیر از احضار برای تجدید تعلیمات و وهله اول بسیج معاف می‌باشند:

الف- بیمارانی که قادر به حرکت و انجام تعلیمات نباشند.

ب- زندانیان.

ج- رؤسای دادگاه‌ها – مأمورین سیاسی و قنسولی و سایر نمایندگان دولت شاهنشاهی در خارجه.

د- شهردارها و کدخدایان رسمی.

ه- مدیران و آموزگاران دبستان‌ها و آموزشگاه‌های فلاحتی که به گواهی وزارت معارف تعیین جانشین جهت آن‌ها مقدور نباشد و لااقل دارای یک سال سابقه خدمت در معارف باشند.

و- کارگران فنی راه‌آهن به شرط آنکه لااقل سه ماه قبل از صدور حکم داخل در خدمت نامبرده شده باشند.

ز- نفراتی که در خدمات ارتش هستند.

تبصره ۱- مواقعی که حضور هر یک از معاف‌شدگان مندرجه در بالا ضرورت حاصل کند تصریحاً در احکام صادره قید می‌شود.

تبصره ۲- کسانی که در موقع احضار تعلیماتی در خارجه بوده و بنا به گواهی سفارت یا قونسولخانه حضور آن‌ها در موعد مقرر غیرمیسر و قابل تعویق باشند در سال بعد بدون هیچگونه عذری باید در تعلیمات طبقه بعدی شرکت نمایند.

ماده ۱۳۶- به جای نفرات احتیاط و ذخیره مستخدمی که در احضار تعلیماتی و وهله اول بسیج مطابق مقررات ماده بالا معاف می‌گردند بایستی فوراً از طرف وزارتخانه‌های مربوطه جانشین تعیین و در نظر گرفته شود تا در موقع احضار بعدی مانعی برای حضور و شرکت آن‌ها در بین نباشد مگر در مواردی که فرمان مخصوص صادر شده باشد.

ماده ۱۳۷- اشخاصی که به خدمت احضار نمی‌گردند موظفند که نسبت به اسلاف و اولاد و زنان و برادران و خواهران سربازانی که متکفل عائله بوده از ده یا محل آن‌ها برای مدت بیش از یک ماه و نیم احضار شده‌اند از تاریخ دخول احضارشدگان به خدمت الی روز خاتمه خدمت مساعدت و همراهی نمایند و اولیای امور شهرداری‌های محلی و کدخدایان بایستی اجرای منصفانه این مقررات را عهده‌دار شده و در انجام آن مراقبت کامل معمول دارند.

تبصره ۱- به خانواده فراریان و متخلفین هیچگونه کمک و همراهی نباید معمول شود.

تبصره ۲- در موقع بسیج بنگاه‌های ملی و شهرداری‌ها نیز بایستی در همراهی و کمک مادی به عائله احضارشدگان لازمه مساعدت و معاضدت را به عمل آورند.

ماده ۱۳۸- نفراتی که در خدمت ادارات دولتی یا عمومی و غیره بوده و مشمول موارد معافیت نیستند بایستی سه روز قبل از تاریخ احضار و حرکت از خدمت مربوطه موقتاً معاف گردند.

ماده ۱۳۹- طبقات احضار شده با ارائه کتابچه نظامی و دفتر خدمت وظیفه برای حضور در محل تجمع از پرداخت هزینه راه‌آهن و کشتی در داخله کشور معاف خواهند بود.

ماده ۱۴۰- طبقات احضار شده جهت تجدید تعلیمات آنان‌که جزء ادارات و بنگاه‌ها هستند در مدت احضار موقت حقوق خود را از ادارات و بنگاه‌های مربوطه دریافت خواهند نمود و آن‌هایی که دارای مشاغل آزاد هستند بر طبق مقررات مالی ارتش از قسمت‌های مربوطه مأخوذ خواهند داشت.

ماده ۱۴۱- در مواقع بسیج بطور کلی حقوق و هزینه احضارشدگان به عهده ارتش خواهد بود.

فصل هفدهم- تغییر سن (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۱۴۲- بطور کلی سن اشخاص تابع مصرحات برگ‌های شناسنامه آن‌ها خواهد بود.

ماده ۱۴۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هرگاه در موقع رسیدگی به وضعیت مشمولین معلوم شود که سن واقعی مشمول با تاریخ تولد مندرج در برگ شناسنامه از حیث کمی یا زیادی سن تفاوت فاحش داشته و مورد اعتراض خود مشمول باشد در این مورد صورت‌جلسه به امضای هیئت رسیدگی حاکی از تعیین مشخصات کامل شخص مشمول با الصاق دو قطعه عکس گواهی شده تنظیم و به پیوست رونوشت برگ شناسنامه به دادگاه مرکز مناطق مذکور در ماده ۵۷ فرستاده می‌شود و این دادگاه پس از رسیدگی به ترتیب زیر عمل می‌نماید:

۱- نسبت به اشخاصی که کوچکتر از سن مشمولیت تشخیص داده شوند برگ معافیت موقت تا رسیدن به سن سربازی می‌دهد.

۲- نسبت به اشخاصی که بزرگ‌تر از سن مشمولیت تشخیص داده شوند برگ معافیت دائم به عنوان خارج از مشمولیت به آنان تسلیم می‌دارد.

تبصره (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- راجع به اشخاصی که تولد آنان طبق مقررات قانون در دفاتر موالید به ثبت رسیده باشد این تاریخ تولد معتبر شناخته شده و قابل هیچگونه اعتراض نخواهد بود و اگر اشتباهاتی بین برگ شناسنامه و دفاتر موالید مشاهده شود برابر قانون ثبت احوال رسیدگی و رفع خواهد شد.

ماده ۱۴۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در تاریخ اجرای این قانون پرونده‌هایی که بر اثر اجرای مقررات ماده ۱۴۳ قانون خدمت نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ در هیئت تجدید نظر مقرر در ماده ۱۴۴ قانون مذکور رسیدگی نشده باشد بایستی در هیئت نامبرده طبق ماده ۱۴۳ این قانون رسیدگی و پرونده‌ها برای صدور برگ‌های معافیت موقت و یا دائم به مناطق مربوطه اعاده گردد و مناطق مربوطه موظف به صدور برگ معافیت هستند.

تبصره (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هیئت تجدید نظر مقرر در ماده ۱۴۴ قانون نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ۱۳۱۷ به ریاست یک افسر ارشد و دو افسر جزء که از طرف اداره نظام وظیفه معین می‌شوند و نماینده اداره کل آمار و ثبت احوال و نماینده دادسرای تهران و یک پزشک به انتخاب بهداری ارتش تشکیل خواهد شد.

ماده ۱۴۵ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- پرونده‌هایی که بر اثر اجرای مقررات ماده ۱۴۵ قانون خدمت نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ تشکیل و تا این تاریخ منجر به صدور رأی هیئت تجدید نظر نشده باشد بایگانی می‌شود و پس از انتشار آگهی در مناطق مربوطه عین مدارک به تقاضای صاحبان مدارک به خود آنان یا نمایندگانشان مسترد خواهد شد.

تبصره ۱- محل اعتراض نسبت به برگ‌های شناسنامه سکنه دهات و قصبات مراکز حوزه‌های اصلی می‌باشد.

تبصره ۲- حضور هر یک از نمایندگان معینه منوط به وجود ادارات مربوطه در محل خواهد بود.

تبصره ۳- معترض‌علیه چنانچه مدارک و اسنادی برای تأیید مندرجات برگ شناسنامه خود داشته و در دسترس نباشد می‌تواند به مدت متناسبی کتباً از هیئت محلی و تجدید نظر استمهال نماید.

تبصره ۴- پرونده‌های موجوده که روی جریان بالا عمل شده و هنوز جریان آن ناتمام است مشمول مقررات این ماده خواهد بود.

ماده ۱۴۶ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- رؤسا و کارمندان و پزشکان مجالس سربازگیری و یا دادگاه اداری حوزه‌ها که در جریان اولیه امور مربوطه به مشمولین رأی داده باشند حق شرکت در دادگاه مرکز منطقه برای اظهار نظر نسبت به همان موضوع نخواهند داشت.

فصل هیجدهم- وظایف حوزه‌های سربازگیری (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)

ماده ۱۴۷- بطور کلی تهیه وسایل اجرای مقررات این قانون در هر حوزه سربازگیری به عهده رئیس آن حوزه خواهد بود.

ماده ۱۴۸- رؤسای حوزه‌های نظام وظیفه وظیفه‌دار هستند که با اقدامات قانونی تمام قلمرو حوزه مربوطه را در هر سال حتماً از نظر سربازگیری عمل نمایند.

تبصره- رسیدگی به وضعیت مشمولین و نفرات حوزه‌های دیگر نیز چنانچه محل اقامت خود را تغییر داده باشند به عهده حوزه محل اقامت خواهد بود منتها بایستی فوراً مراتب به حوزه مربوطه نیز سابقه داده شود.

ماده ۱۴۹ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در مرکز هر یک از حوزه‌های اصلی سربازگیری دادگاه اداری به کارمندی نمایندگان وزارت کشور و اداره آمار و ثبت احوال و اداره نظام وظیفه و دو پزشک صلاحیت‌دار تحت ریاست مأموری که از حیث پایه برتری داشته باشد تشکیل و به وضعیت مشمولین غائب و باقی‌ماندگان مجلس سربازگیری رسیدگی و رأی خواهد داد.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در نقاطی که اداره ژاندارمری و شهربانی وجود داشته باشد نمایندگان آنان نیز شرکت خواهند نمود.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- آراء دادگاه اداری باید کتبی و روی مدارک پرونده بوده و اعتبار آن به منزله آراء مجلس سربازگیری خواهد بود.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- آراء مجالس سربازگیری و دادگاه‌های اداری قطعی بوده مگر اینکه در نتیجه شکایات معترضین و یا وصول گزارشات مأمورین صلاحیت‌دار و یا اطلاعات موثق بر حسب دستور ستاد ارتش تجدید نظر آن ضرورت حاصل کند که در این صورت پرونده‌های مربوطه به هر منطقه در دادگاه اداری متشکله در مرکز آن منطقه با حضور رئیس منطقه و فرمانده پادگان یا نماینده او فقط برای یک مرتبه تجدید نظر خواهد شد و چنانچه قضیه قابل تعقیب جزایی تشخیص داده شود به دادگاه صلاحیت‌دار احاله می‌گردد.

ماده ۱۵۰- کلیه تنبیهات و مجازات‌های مقرره در فصل نوزدهم این قانون پس از بررسی پرونده‌های مربوطه از طرف دادگاه‌های اداری مرکز مناطق و حوزه‌ها رسیدگی و آنچه که به موجب مصرحات فصل مذکور مربوطه به دادگاه‌های نظامی و یا عمومی باشد پرونده‌های مربوطه عیناً احاله و تصمیماتی که دادگاه اداری باید رأساً اتخاذ نماید به منظور صدور تصویب‌نامه و دستور اجرا جهت فرمانده نظامی منطقه ارسال می‌گردد.

ماده ۱۵۱- حوزه‌های سربازگیری موظفند جریان عمل را طوری تنظیم نمایند که نفرات معینه در رأس مواعد مقرره به خدمت احضار و وسائل ترخیص و برگ‌ها و مدارک آن‌ها طوری پیش‌بینی و تنظیم شود که موجبات تأخیر جریان امور فراهم نگردد.

ماده ۱۵۲- در حوزه‌های سربازگیری دفاتر مربوطه باید به نحوی ترتیب داده شود که تاریخچه ادوار خدمتی کلیه نفرات حوزه مربوطه را بطور روشن نشان داده و کلیه تغییرات بطور واضح و دقیق در آن مصرح باشد و باید همیشه مندرجات دفاتر با واقعیت و وضعیت نفرات آن حوزه در هر موقع مطابق و بدون اختلاف باشد.

ماده ۱۵۳- مأمورین آمار و کدخدایان هر حوزه مکلفند هر یک در موارد مربوطه هر موقع تغییراتی راجع به افراد حوزه مربوطه از لحاظ شهادت و فوت و فرار و مسافرت به خارجه و تغییر محل حاصل می‌گردد بلافاصله حوزه‌های سربازگیری را مطلع سازند که در دفاتر و پرونده‌های مربوطه عمل نموده و اقدامات لازمه معمول دارند.

ماده ۱۵۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- وضعیت و طرز عمل مناطق و حوزه‌های سربازگیری لااقل در هر سال یک مرتبه با اعزام بازرس از مرکز باید تحت بازرسی قرار گیرد. در صورت اقتضا نیز در هر موقعی که ضروری باشد بازرس اعزام خواهد شد.

فصل نوزدهم- تنبیهات

ماده ۱۵۵- سربازانی که در موقع صلح مدت غیبت آن‌ها در خدمت از پانزده روز متوالی تجاوز نماید فراری محسوب و پس از دستگیری جهت تعیین مجازات‌های زیر به دادگاه‌های نظامی تسلیم می‌گردند:

الف- برای دفعه اول فرار از تاریخ دستگیری تجدید خدمت زیر پرچم با شش ماه خدمت اضافی.

ب- برای دفعه دوم فرار تجدید خدمت زیر پرچم با یک سال خدمت اضافی.

ج- برای دفعه سوم فرار به چهار سال خدمت زیر پرچم محکوم خواهند شد.

د- در صورتی که ارتکاب به فرار از سه مرتبه تجاوز نمود مرتکبین آن مشمول مقررات تبصره ۲ ماده ۱۵۶ خواهند بود.

تبصره- در موقع جنگ پنج روز غیبت فرار محسوب و چنانچه فرار از سربازخانه باشد مرتکبین به شش الی پانزده سال زندانی با اعمال شاقه و چنانچه در جبهه و خط آتش باشد به اعدام محکوم و محاکمه مرتکبین در دادگاه نظامی زمان جنگ به عمل خواهد آمد.

ماده ۱۵۶ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- غائبین زیر هرگاه دارای عذر موجه نباشند معادل ایام غیبت به مدت خدمت زیر پرچم آنان افزوده خواهد شد:

اول- مشمولینی که برای اجرای مراسم سربازگیری احضار شده و در موعد مقرر حضور نیافته باشند.

دوم- مشمولین آماده به خدمت که در موقع احضار حاضر نشده باشند.

سوم- کسانی که بنا بر علت مزاج احضار آن‌ها به تعویق افتاده و در خاتمه مدت مقرره خود را معرفی نکرده باشند.

تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین بیماری که معالجه آنان برای مدت معین به بنگاه بهداری کشور محول و در اجرای دستور پزشک معالج تعلل ورزیده و یا اساساً برای معالجه به بنگاه بهداری مراجعه نکرده باشند در این صورت معادل نصف مدتی که برای معالجه معین شده به مدت خدمت زیر پرچم آنان افزوده خواهد شد.

تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در صورتی که به تصدیق دو پزشک که مشمول بند سوم و تبصره بالا در معالجه اهمال ورزیده و محتاج به ادامه معالجه است پس از خاتمه معالجه و بهبود یافتن تنبیهات مقرره درباره آنان اعمال خواهد شد.

تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اصولاً حداکثر تنبیهات مشمولین مصرحه در این ماده از لحاظ خدمت از مدت ۴ سال تجاوز نخواهد کرد.

تبصره ۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- افسران و افراد احتیاط و ذخیره که پس از احضار طبقات مربوطه برای انجام تعلیمات مدت یک‌ماهه طبق مقررات ماده ۱۲۳ در موعد معین حاضر نشده باشند باید دو برابر این مدت خدمت نمایند.

تبصره ۵ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که تا آخر سن ۴۵ سالگی از خدمت غیبت نمایند به حداکثر مجازات مندرجه در بند الف ماده ۳۵۶ قانون دادرسی و کیفر ارتش محکوم خواهند شد.

تبصره ۶ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسی که پس از مدتی غیبت یا فرار شخصاً حاضر شده و یا جلب گردیده باشد و در معاینه مطابق ماده ۶۰ معاف دائم تشخیص داده شود از انجام خدمت معاف ولی برای مجازات به دادگاه نظامی تسلیم خواهد شد و در صورتی که دادگاه مقتضی بداند و غایب مذکور بیمار نباشد از ۱۵ روز تا شش ماه محکوم به حبس خواهد شد.

ماده ۱۵۷ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- مشمولین نظام وظیفه باستثناء معاف‌شدگان ماده ۶۵ که تا کنون غایب بوده و به خدمت حاضر نشده‌اند و همچنین سربازانی که از خدمت زیر پرچم فرار کرده‌اند هرگاه تا اول خرداد ماه ۱۳۲۲ شخصاً حاضر و خود را معرفی نمایند و یا جلب گردیده باشند و همچنین افرادی که به علت فرار تاکنون محکوم شده‌اند از مجازات معاف می‌باشند و در غیر این صورت با احضار آنان اقدام شده و مشمول مقررات مواد ۱۵۵ و ۱۵۶ این قانون خواهند بود.

ماده ۱۵۸ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- در مورد اشخاص زیر طبق مقررات مربوط به محاکمات اداری وزارتخانه‌ها مجازات انتظامی اعمال می‌گردد:

۱- اعضاء مجلس سربازگیری و مأمورین رسیدگی که در انجام وظایف محوله قصور ورزیده و یا در جلسات متشکله بدون عذر موجه حاضر نشوند.

۲- مأمورین آمار و کدخدایانی که در انجام وظایف مقرره در ماده ۱۳ این قانون تأخیر و یا قصور کرده باشند.

ماده ۱۵۹ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- پرونده مشمولین مقررات ماده ۱۵۶ و ۱۵۷ در دادگاه‌های اداری حوزه‌ها و مشمولین مقررات ماده ۱۵۸ در دادگاه‌های اداری مربوطه رسیدگی و رأی داده خواهد شد.

ماده ۱۶۰ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- اشخاص زیر به ده الی سی روز زندانی قابل ابتیاع محکوم خواهند شد:

الف- اشخاصی که مشمولین احضار شده جهت رسیدگی و اسم‌نویسی را عالماً عامداً استخدام نمایند قبل از آنکه برگ‌های شناسنامه آن‌ها از طرف مأمورین مربوطه نوشته شده باشد.

ب- اشخاصی که مشمولین دعوت شده جهت اجرای مراسم سربازگیری را عالماً عامداً استخدام نمایند قبل از آنکه نظریه مجالس سربازگیری در برگ‌های شناسنامه آن‌ها ذکر شده باشد و چنانچه از طرف مجلس سربازگیری نیز رأی مربوطه قید شده باشد فقط در حال آماده به خدمت ارجاع شغل به آنان بلامانع خواهد بود و الا چنانچه برگ‌های شناسنامه حاکی از رأی سربازی و یا انقضای مدت آماده به خدمت باشد مرتکبین مشمول مقررات همین ماده خواهند بود.

ماده ۱۶۱ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- اشخاص زیر به ۱ الی ۲ ماه زندانی قابل ابتیاع محکوم خواهند شد:

الف- اشخاصی که در موقع جنگ و بسیج نفرات آماده به خدمت و یا نفرات احتیاط و ذخیره احضار شده را عالماً عامداً به خدمت بپذیرند.

ب- پزشکان موظف بهداری کشور که در معالجه و مداوای مشمولین معلول قصور نمایند.

ج- کسانی که مطابق قانون موظف به بنگاهداری و تأمین اعاشه عائله متکفلین بوده و بدون عذر موجه خودداری نمایند.

د- کسانی که برای تثبیت تکفل اشخاص شهادت کذب داده باشند.

ه- اشخاصی که نفرات فراری از خدمت را عالماً عامداً استخدام کرده باشند.

و- اشخاصی که در موقع جنگ و بسیج مطابق این قانون موظف به کمک و همراهی با عائله سربازان بوده و بدون عذر موجه خودداری نموده باشند.

ماده ۱۶۲ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- چنانچه استخدام اشخاص نامبرده در دو ماده بالا از طرف مقامات رسمی به عمل آمده باشد مجازات مقرره در حق رؤسای کارگزینی و آمر استخدام آن‌ها معمول خواهد شد و انواع استخدام اعم از روزمزد و کنتراتی خدمات خصوصی یا عمومی یا اداری یا بطور کلی مشمول مقررات نامبرده خواهد بود.

ماده ۱۶۳ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- فراریان و یا کسانی که به خارجه مسافرت نموده‌اند چنانچه مدت فرار و عدم حضور آن‌ها به محل خدمت بیش از یک سال به طول انجامید به ضبط کلیه اموال محکوم خواهند بود.

تبصره- اشخاص مشمول مقررات این ماده هر موقع حاضر شوند اموال آن‌ها توسط دادگاه‌های عمومی مسترد شده و در زمان صلح بوسیله دادگاه‌های اداری حوزه‌ها به مجازات مقرره در ماده ۱۵۶ محکوم خواهند شد.

ماده ۱۶۴ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- رسیدگی و اجرای مواد ۱۶۰، ۱۶۱ و ۱۶۲ و ۱۶۳ مربوط به دادگاه‌های عمومی بوده و پرونده‌های مربوط به موارد منظور از دادگاه‌های اداری مناطق و حوزه‌های سربازگیری نیز باید به دادگاه‌های عمومی احاله گردد.

ماده ۱۶۵ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- در موقع جنگ و بسیج احضارشده‌گانی که بدون عذر موجه تأخیر حضور آن‌ها در داخله به مراکز حوزه‌های سربازگیری و در خارجه به مراکز سفارتخانه‌ها و قونسولگری‌ها از ده روز تجاوز کند مشمول مقررات ماده ۱۶۳ گردیده و پس از حضور و دستگیری به دادگاه نظامی زمان جنگ تسلیم می‌گردند.

ماده ۱۶۶ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- این قانون که مشتمل بر ۱۹ فصل و متضمن ۱۶۶ ماده و ۵۶ تبصره می‌باشد جانشین قانون خدمت نظام وظیفه عمومی مصوب ۱۶ خرداد ماه ۱۳۰۴ و ۳۰ شهریور ماه ۱۳۱۰ شمسی خواهد بود.

ماده ۱۶۷ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- از تاریخ اجرای این قانون مواد ۲۳ و ۲۴ و ۳۳ و ۳۴ و ۳۵ و ۳۶ و ۴۶ و ۵۱ و ۵۲ و ۵۳ و ۵۴ و ۵۶ و ۵۷ و ۵۹ و ۶۰ و ۶۱ و ۶۲ و ۶۳ و ۶۴ و ۶۵ و ۶۶ و ۶۷ و ۶۸ و ۶۹ و ۷۳ و ۷۴ و ۷۶ و ۷۷ و ۷۸ و ۷۹ و ۸۰ و ۸۱ و ۸۶ و ۸۷ و ۹۰ و ۹۱ و ۹۲ و ۹۴ و ۹۸ و ۱۴۳ و ۱۴۴ و ۱۴۵ و ۱۴۶ و ۱۴۹ و ۱۵۴ و بند (د) ماده ۱۵۵ و مواد ۱۵۶ و ۱۵۷ قانون خدمت نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ ملغی و همچنین هر قسمت از قوانینی که مخالف با این قانون باشد نسبت به این قانون بلااثر خواهد بود.

ماده ۱۶۸ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- برگ‌های شناسنامه که دست اشخاص می‌باشد اگر مخدوش است طبق تبصره ۱ ماده ۵۴ اصلاح خواهد شد.

ماده ۱۶۹ (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)- این قانون پس از تصویب به موقع اجرا گذاشته خواهد شد.

این قانون که مشتمل بر ۱۶۶ ماده است در جلسه ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

رئیس مجلس شورای ملی – حسن اسفندیاری

تازه‌های قوانین:

• قانون راجع به تربیت پزشک برای بخش‌ها و شهرستان‌ها

• لایحه قانونی اصلاح قانون خدمتگذاری پزشکان مصوب هفتم مرداد ماه ۱۳۱۸ و قانون اصلاح قانون استخدام پزشکان مصوب ۲۹ اردیبهشت ماه ۱۳۲۸

• قانون خدمت نظام وظیفه عمومی

• تصویب‌نامه در خصوص تعیین ضریب حقوق در سال ۱۴۰۵

• قانون معاملات زمین

• قانون راجع به جلوگیری از قاچاق اجناس ممنوع‌الورود [منسوخ]

• قانون راجع به جلوگیری از احتکار