مسئولیت بینالمللی دولتها با توسل مستقیم به زور خاتمه نمییابد، بلکه منشور ملل متحد و طرح مسئولیت دولتها کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل، هرگونه پشتیبانی، ارائه قلمرو یا کمک تسلیحاتی به کشور متجاوز را جرمی مستقل و نقض قواعد آمره قلمداد میکنند.
حقوق بینالملل مدرن بر پایه ممنوعیت توسل به زور بنا شده است. بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد تمامی کشورها را از هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی دیگر کشورها بازمیدارد.
با این حال، مسئولیت بینالمللی دولتها صرفا محدود به ارتکاب مستقیم اعمال تجاوزکارانه نیست؛ بلکه هرگونه مشارکت، معاونت یا تسهیل این اقدامها نیز میتواند مسئولیت حقوقی بینالمللی را برای کشور تسهیلکننده بههمراه داشته باشد.
مبانی مسئولیت دولتی در معاونت و تسهیل
براساس طرح مادههای کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل درمورد مسئولیت دولتها برای اعمال خلاف بینالمللی (مصوب سال ۲۰۰۱)، مسئله تسهیل و مشارکت به روشنی کدگذاری شده است.
ماده ۱۶ این طرح تصریح میکند کشور یا دولتی که به کشور دیگری در ارتکاب یک عمل خلاف بینالمللی کمک یا یاری میرساند، خود نیز دارای مسئولیت بینالمللی است.
برای تحقق این مسئولیت، ۲ شرط اساسی لازم است:
- دولت کمککننده با آگاهی از شرایط و ماهیت عمل خلاف بینالمللی دست به ارائه کمک بزند.
- آن عمل در صورت ارتکاب توسط خود دولت کمککننده نیز یک عمل خلاف بینالمللی محسوب شود.
نشریههای تحلیلی مانند نشریه بینالمللی حقوقی کمبریج و مجله حقوق بینالملل و تطبیقی تاکید میکنند که تسهیل تجاوز میتواند صورتی از معاونت یا استفاده غیرمستقیم از زور باشد.
مصادیق تسهیل تجاوز در حقوق بینالملل
براساس قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل (مصوب ۱۹۷۴) که به تعریف عمل تجاوز میپردازد، علاوه بر حملههای مستقیم نظامی، اقدامهای زیر نیز در زمره مشارکت یا تسهیل تجاوز طبقهبندی میشوند:
در اختیار قرار دادن قلمرو: بند (f) ماده ۳ این قطعنامه به صراحت بیان میکند که اگر کشوری سرزمین خود را در اختیار کشور دیگری قرار دهد تا از آن برای انجام عمل تجاوز علیه کشور ثالث استفاده شود، خودش مرتکب عمل تجاوز شده است.
پشتیبانی لجستیکی و تسلیحاتی: ارسال گسترده تسلیحات با علم به اینکه این تجهیزات بهطور مستقیم در یک تجاوز غیرقانونی به کار گرفته میشوند، براساس تحلیل پایگاههای تحلیلی حقوقی مانندجاست سکیوریتی و اِجیلتاک مصداق بارز کمک و معاونت تحت ماده ۱۶ کمیسیون حقوق بینالملل است.
ارائه اطلاعات عملیاتی و اطلاعاتی: پشتیبانی اطلاعاتی لحظهای که بهطور مستقیم اهداف تجاوز را میسر سازد، جرم بینالمللی محسوب میشود.
مسئولیت در قبال قواعد آمره
در حقوق بینالملل، منع تجاوز یک قاعده آمره و غیرقابلتخطی است. مواد ۴۰ و ۴۱ طرح مسئولیت دولتها پیشبینی کردهاند که در صورت بروز نقض فاحش یک قاعده آمره کلیه دولتها موظفند برای پایان دادن به این نقض با یکدیگر همکاری کنند. در همین حال، هیچ کشوری نباید وضعیت ناشی از این نقض غیرقانونی را به رسمیت بشناسد یا در حفظ آن کمک و یاری ارائه کند.
- بیشتر بخوانید:
- قربانیان بیدفاع جنگ؛ نگاهی به مسئولیت بینالمللی در قبال کشتار غیرنظامیان و کودکان
- نگاهی به هدف قرار دادن کارکنان بخش درمان ایران در جنگ ۴۰ روزه
پیامدهای حقوقی برای دولتهای تسهیلکننده
دولت یا کشور کمککننده اگرچه مسئولیت مستقیم تمام خسارتهای ناشی از تجاوز را به تنهایی برعهده ندارد، اما مسئول عمل مجرمانه مستقل خود، یعنی همان تسهیل و ارائه کمک است.
پیامدهای این مسئولیت عبارتند از:
لزوم متوقف ساختن آنی: متوقف کردن فوری هرگونه کمک تسلیحاتی، لجستیکی یا جغرافیایی.
جبران خسارت: موظف بودن به پرداخت غرامت و جبران خسارتهایی که بهطور مستقیم از تسهیل تجاوز ناشی شدهاند.
اقدامهای متقابل: سایر کشورها مجازند اقدامهای متقابل قانونی علیه دولت تسهیلکننده اتخاذ کنند تا آن را وادار به رعایت حقوق بینالملل کنند.
در نهایت، تحلیلگران حقوقی تاکید دارند که با گسترش ابزارهای نظارتی و ثبت دادگاههای بینالمللی، مفهوم صرفا ناظر بودن یا کمک بیطرفانه در مواجهه با اعمال تجاوزکارانه دیگر خریدار حقوقی ندارد و کشورها در قبال هرگونه تسهیل نظامی یا قلمرویی پاسخگو خواهند بود.
انتهای پیام/
