تحلیل بازار جهانی تخم مرغ تازه در ۲۰۲۵| اروپا در صدر صادرات؛ ایران در مسیر عقبگرد

بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی تخم مرغ تازه در سال ۲۰۲۵ یکی از دوره های قابل توجه رشد خود را پشت سر گذاشت. بطوری که بر اساس داده های منتشر شده از سوی World’s Top Exports، مجموع ارزش صادرات تخم مرغ تازه در جهان طی این سال به حدود ۴.۲ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که در مقایسه با ۲.۲ میلیارد دلار ثبت شده در سال ۲۰۲۱، افزایش ۹۳ درصدی را نشان می دهد. البته این رشد فقط به یک دوره پنج ساله محدود نمی شود.

ارزش صادرات تخم مرغ در سال ۲۰۲۴ حدود ۳ میلیارد دلار بود و در سال ۲۰۲۵ به ۴.۲ میلیارد دلار رسید؛ بنابراین صادرات تخم مرغ تازه در فاصله یک سال حدود ۳۸.۵ درصد افزایش یافته است

مقایسه آمار سال ۲۰۲۵ با سال ۲۰۲۴ نیز از شتاب گرفتن تجارت جهانی تخم مرغ حکایت دارد. ارزش صادرات این محصول در سال ۲۰۲۴ حدود ۳ میلیارد دلار بود و در سال ۲۰۲۵ به ۴.۲ میلیارد دلار رسید؛ بنابراین صادرات تخم مرغ تازه در فاصله یک سال حدود ۳۸.۵ درصد افزایش یافته است.

این ارقام در شرایطی به دست آمده که تخم مرغ همچنان یکی از اقلام غذایی پرمصرف در جهان محسوب می شود. افزایش جمعیت، رشد مصرف پروتئین حیوانی، توجه بیشتر به منابع پروتئینی نسبتا ارزان و همچنین اهمیت تخم مرغ در سبد غذایی خانوارها، از عواملی هستند که می توانند به تقویت تقاضای جهانی برای این محصول کمک کنند. با این حال، رشد ارزش تجارت جهانی لزوما به معنای افزایش یکسان حجم صادرات در تمام کشورها نیست. تغییر قیمت ها، هزینه های خوراک دام، انرژی، حمل و نقل، بیماری های طیور، سیاست های تجاری و نوسانات ارزی، همگی بر ارزش صادرات تخم مرغ تاثیر می گذارند. از همین رو، بررسی ترکیب صادرکنندگان نشان می دهد که بازار جهانی تخم مرغ تازه به شدت تحت تاثیر توان تولیدی و مزیت لجستیکی کشورهای بزرگ تولیدکننده قرار دارد.

هلند و لهستان؛ دو قطب اصلی صادرات تخم مرغ

در میان صادرکنندگان جهان، هلند با صادرات ۷۱۸.۷ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۵ جایگاه نخست را به خود اختصاص داد. این کشور به تنهایی حدود ۱۷.۳ درصد از کل ارزش صادرات جهانی تخم مرغ تازه را در اختیار داشت.
همچنین لهستان با صادرات ۶۴۷.۳ میلیون دلار و سهم ۱۵.۶ درصدی در جایگاه دوم قرار گرفت. فاصله نسبتا اندک میان هلند و لهستان نشان می دهد که این دو کشور در بازار جهانی تخم مرغ تازه، فاصله قابل توجهی با بسیاری از رقبای خود دارند.
پس از این دو کشور، اوکراین با ۲۵۸.۵ میلیون دلار، آمریکا با ۲۳۶ میلیون دلار و آلمان با ۱۹۹.۶ میلیون دلار در رتبه های سوم تا پنجم قرار گرفتند.
به این ترتیب در مجموع، پنج صادرکننده بزرگ تخم مرغ تازه جهان یعنی «هلند، لهستان، اوکراین، آمریکا و آلمان»، تقریبا ۴۹.۵ درصد از ارزش کل صادرات جهانی را در اختیار داشتند. به بیان دیگر، تقریبا نیمی از بازار صادراتی تخم مرغ تازه جهان در سال ۲۰۲۵ در اختیار تنها پنج کشور بوده است.

این تمرکز، یک ویژگی مهم بازار جهانی تخم مرغ را آشکار می کند: تجارت بین المللی این محصول برخلاف بسیاری از کالاهای صنعتی، تا حد زیادی به بازارهای منطقه ای و تولیدکنندگان نزدیک به مراکز مصرف وابسته است. چرا که تخم مرغ تازه محصولی فاسدشدنی است و هزینه و سرعت حمل و نقل نقش تعیین کننده ای در رقابت پذیری آن دارد. بنابراین کشورهایی که علاوه بر تولید بالا، به بازارهای مصرف بزرگ و زیرساخت های مناسب بسته بندی و حمل دسترسی دارند، از مزیت بیشتری برخوردار هستند.

اوکراین و رومانی؛ جهش در صادرات

یکی از مهمترین تحولات بازار در سال ۲۰۲۵، رشد چشمگیر صادرات برخی کشورهای اروپایی بود. اوکراین با صادرات ۲۵۸.۵ میلیون دلار، رشد ۲۴۹.۳ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴ را ثبت کرد و به سومین صادرکننده بزرگ جهان تبدیل شد. این جهش در شرایطی قابل توجه است که بخش کشاورزی و دامپروری اوکراین در سال های اخیر با اختلالات جدی ناشی از جنگ مواجه بوده است. رومانی نیز با صادرات ۱۵۵.۹ میلیون دلاری، رشد ۱۷۶.۶ درصدی را تجربه کرد و بلغارستان با رشد ۱۳۸.۴ درصدی، عملکرد بسیار متفاوتی نسبت به سال قبل داشت. هند نیز یکی دیگر از کشورهای مهم در مسیر توسعه صادرات بود. ارزش صادرات تخم مرغ تازه هند به ۱۶۳.۱ میلیون دلار رسید که نسبت به سال قبل ۱۱۰.۱ درصد بیشتر است.
این رشدها نشان می دهد: در کنار صادرکنندگان سنتی، برخی کشورهای نوظهور در حال افزایش حضور خود در بازار بین المللی تخم مرغ هستند.
در مقابل، ترکیه و چین با کاهش صادرات مواجه شدند. صادرات ترکیه با افت ۳۹.۴ درصدی به ۱۱۱.۶ میلیون دلار رسید و صادرات چین نیز ۹.۵ درصد کاهش یافت و به ۱۸۷.۱ میلیون دلار رسید. بنابراین بازار جهانی در سال ۲۰۲۵ صرفا شاهد رشد عمومی نبود، بلکه همزمان شاهد جابجایی نسبی قدرت میان صادرکنندگان نیز بود.

صادرات ناچیز و سقوط ۸۱ درصدی صادرات تخم مرغ ایران

از سوی دیگر در میان داده های مربوط به صادرکنندگان جهانی، وضعیت ایران یکی از قابل توجه ترین بخش هاست. طبق داده های اماری این گزازش، ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۶۸۵ میلیون دلار تخم مرغ تازه صادر کرد و در میان ۹۴ کشور صادرکننده در رتبه ۵۵ قرار گرفت.

ارزش صادرات تخم مرغ تازه کشور نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۸۱.۴ درصد کاهش داشته است

اما مسئله مهم تر از رتبه، تغییرات صادرات ایران است؛ به این معنا که ارزش صادرات تخم مرغ تازه کشور نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۸۱.۴ درصد کاهش داشته است.

البته باید توجه داشت که ارزش ۱.۶۸۵ میلیون دلاری صادرات ایران در مقایسه با بازار ۴.۲ میلیارد دلاری جهان، سهم بسیار کوچکی را نشان می دهد. سهم ایران از صادرات جهانی تخم مرغ تازه در سال ۲۰۲۵ حدود ۰.۰۴ درصد بوده است. کارشناسان بر این باورند که این وضعیت از یک سو نشان دهنده ظرفیت استفاده نشده در صنعت طیور و از سوی دیگر بیانگر چالش های موجود در مسیر صادرات محصولات پروتئینی است.

چرا ایران سهم کوچکی از بازار جهانی دارد؟

تخم مرغ از محصولاتی است که ایران از ظرفیت تولید قابل توجهی برخوردار است، اما تولید بالا به تنهایی برای حضور قدرتمند در بازار صادرات کافی نیست. بلکه «محدودیت های تجاری، هزینه های حمل و نقل، نوسانات قیمت نهاده ها، قیمت خوراک طیور، هزینه انرژی، الزامات بهداشتی کشورهای مقصد، محدودیت های بسته بندی و زنجیره سرد و همچنین نوسانات سیاست های صادراتی» می توانند بر امکان حضور مستمر ایران در بازارهای خارجی تاثیر بگذارند.

از سوی دیگر، تخم مرغ تازه برخلاف محصولات فرآوری شده، قابلیت نگهداری محدودی دارد. بنابراین برای صادرات موفق، کشور باید به بازارهای نزدیک دسترسی داشته باشد و بتواند محصول را در مدت زمان کوتاه و با استانداردهای مورد نیاز به مقصد برساند. در چنین شرایطی، بازار کشورهای همسایه ایران می تواند یک فرصت بالقوه باشد. نزدیکی جغرافیایی به «عراق، افغانستان، کشورهای حوزه خلیج فارس، آسیای مرکزی» و برخی بازارهای منطقه، در صورت ایجاد سازوکار پایدار صادراتی، می تواند بخشی از مزیت رقابتی ایران را شکل دهد. اما کاهش ۸۱.۴ درصدی صادرات در سال ۲۰۲۵ نشان می دهد که این ظرفیت بالقوه هنوز به یک مزیت صادراتی پایدار تبدیل نشده است.

اروپا؛ قلب صادرات تخم مرغ جهان

از دیدگاه قاره ای، نیز داده های سال ۲۰۲۵ نشان می دهد: اروپا همچنان بدون رقیب جدی، بزرگترین منطقه صادرکننده تخم مرغ تازه جهان است.

کشورهای اروپایی در مجموع حدود ۳ میلیارد دلار تخم مرغ تازه صادر کردند که معادل ۷۲.۱ درصد کل صادرات جهانی این محصول است. این سهم بسیار بالا نشان می دهد که ساختار تجارت جهانی تخم مرغ تا چه اندازه تحت تاثیر شبکه تولید و تجارت اروپایی قرار دارد.

پس از اروپا، آسیا با سهم ۱۹.۲ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد. آمریکای شمالی نیز ۵.۷ درصد از صادرات جهانی را به خود اختصاص داده که بخش عمده آن مربوط به آمریکا است. سهم آمریکای لاتین و حوزه کارائیب ۲.۶ درصد، آفریقا حدود ۰.۲۴ درصد و اقیانوسیه تنها ۰.۱۷ درصد بوده است.